Өнгөрсөн баасан гарагт Эдийн засаг хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр “Геополитик, дэлхийн эдийн засгийн тодорхойгүй байдал нэмэгдэж, алтны үнэ өндөр түвшинд хадгалагдаж байгаа энэ үед нөөц нь тогтоогдсон алтны ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нь экспортын орлого, гадаад валютын улсын нөөц, төсвийн орлогыг нэмэгдүүлнэ” хэмээн онцоллоо. Уул уурхайн зарим төслүүдийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг өргөн барихдаа түүний онцолсон эдгээр үгс нь үнэхээр л геополитик, дэлхийн эдийн засаг тогтворгүй байгаа энэ үед Монгол Улс ямар нөөц бололцоогоор яаж төсвийн орлогоо нэмэгдүүлж болохын гарц гаргалгаа нь байв. Нэг ёсондоо Ж.Энхбаяр сайдын эдгээр үгсийг чихний хажуугаар өнгөрүүлчих хэмжээний дэл сул үг биш, ирэх жилүүдэд эдийн засгаа тэлэхийн тулд хийх ёстой алхмыг гарцаагүй тодорхойлсон үгс байв.
Олон улсын санхүүгийн байгууллагуудын шинжээчдийн тодорхойлсноор, тухайлбал Goldman Sachs 2026 оны жилийн эцэст алтны үнэ 4900 ам доллар хүрнэ гэж байгаа бол J.P.Morgan илүү өндөр төсөөлөлтэй байгаа. Тэд жилийн эцэст алт 6000 ам доллар хүрнэ гэсэн өөдрөг төсөөллийг танилцуулсан. 2027 онд ч алтны үнийн өсөлт тогтвортой хадгалагдана гэж санхүүгийн шинжээчид дуу нэгтэй баталж байгаа. Гэхдээ энэ нь үргэлж ийм байна гэсэн үг биш.
Уул уурхайн аливаа бүтээгдэхүүний цонх үе буюу супер цикл ихэвчлэн 4-7 жил үргэлжилдэг. Энэ хугацаанд баялгийн нөөцөө эдийн засгийн эргэлтэд оруулж чадсан орнууд экспортоо нэмэгдүүлж, төсвийн орлогоо ихэсгэж, валютын нөөцөө өсгөж чаддаг.
Нэг үгээр бол эдийн засгаа тэлэх алтан боломж нь байгалийн баялагтай орнуудад уул уурхайн бүтээгдэхүүний цонх үе байдаг. 2025 оны эхэнд 2700 ам доллар байсан алт оны эцэст 4500 хүрч 66 хувиар өссөн нь 1979 оноос хойшхи хамгийн өндөр үзүүлэлт болсон. Гэхдээ супер цикл үргэлж тохиохгүй. Энэ хугацааг ашиглаад нөөц нь тогтоогдсон ордуудаа эдийн засгийн эргэлтэд оруулъя гэдэг Ж.Энхбаяр сайдын үгийг ийм л учраас тогтоон сонсож дэмжих учиртай гээд байгаа юм. Алтны үнийн энэ супер циклийг ашиглаад эдийн засгаа тэлж авахгүй бол дахиад л супер цикл тохиохыг 50, түүнээс ч илүү жил хүлээнэ гэсэн үг. Нүүрсний үнийн өсөлтийн цонх үе тохиосон 2010-2014 онд Монгол Улс оновчтой бодлого хэрэгжүүлсний үр дүнд эдийн засаг түүхэнд байгаагүйгээр тэлж байсантай адилаар алтны энэ удаагийн цонх үеийг алдалгүйгээр эдийн засгаа тэлэх ёстой.
УИХ-аар яаралтай горимоор хэлэлцэх эсэхийг нь дэмжсэн дээрх тогтоолын төслийг баталвал 52.8 тонн алтны үйлдвэрлэлийн нөөцийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулна. Жил бүр Монгол банкинд тушаах алтны хэмжээ 5 тонноор нэмэгдэж, Үндэсний баялгийн санд төслийн хугацаанд 4.4 тэрбум ам.долларыг төвлөрүүлэх боломж бүрдэж байгаа юм.
А.Болбаатар
