Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 48 дүгээр зарлиг, Мэргэжлийн хяналтын Улсын Ерөнхий байцаагчийн албан даалгаврын дагуу хууль бус мод бэлтгэлтэй тэмцэх, Ойн тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах шалгалтыг аймаг бүрийн Мэргэжлийн хяналтын газраас зохион байгуулжээ. Энэ талаар МХЕГ-ын Байгаль орчны хяналтын улсын ахлах байцаагч Ч.Нямдаваатай ярилцлаа.

-МХЕГ-аас хууль бус мод бэлтгэхтэй тэмцэх зорилгоор аймгуудад шалгалт хийгээд ирсэн. Ямар аймагт шалгалт хийсэн бэ?

-Хууль бус мод бэлтгэхтэй тэмцэх, ойн тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах зорилгоор нийт есөн аймгийн Мэргэжлийн хяналтын улсын байцаагчид орон нутагт шалгалт хийлээ. МХЕГ-аас өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд Хөвсгөл, Архангай, Өвөрхангай, Баян-өлгий, Завхан, Булган, Төв, Хэнтий, Сэлэнгэ аймагт шалгалт хийхэд нэлээд олон зөрчил илрүүлсэн.

-Яг ямар зөрчлүүд илэрч байна. Урьд жилүүдтэй харьцуулахад хулгайн мод бэлтгэх нь багасч байгаа юу?

-Урьдын жилүүдтэй харьцуулахад багасч байгаа. Гэхдээ зөрчил бол гарсаар байна. Иргэд хууль бусаар хулгайн аргаар мод бэлтгэж, дамлан худалдан борлуулдаг. Мөн Баян-Өлгий аймгийн Ногоон нуур сумын иргэн Отгонбаяр, Сосорбарам нар 40 ширхэг эрхийн бичгийг хууль бусаар үйлдэж, хананы мод бэлтгэсэн. Энэ хэрэгт 255 мянган төгрөгийн нөхөн төлбөр тооцон, 1.920 мянган төгрөгийн торгуулийг төлүүлсэн байгаа. Хяналт шалгалтын явцад Хөвсгөл аймагт хууль бусаар мод бэлтгэж тээвэрлэсэн, худалдсан 34 зөрчлийг илрүүлж, 38 хүнд 1983.000 төгрөгийн захиргааны хариуцлага тооцсон. Мөн 137.4 метр куб мод, хоёр замтай хөрөөг улсын орлого болгож, зургаан хэргийг цагдаагийн байгууллагад шалгуулахаар шилжүүлээд байна. Шалгалтын явцад хууль бусаар бэлтгэсэн 680 куб.метр орчим мод модон материалыг хурааж, улсын орлого болгосон. Сэлэнгэ аймгийн хувьд хууль бус мод бэлтгэдэг хэд хэдэн цэгт шалгалт хийсэн. Сүхбаатар, Шаамар, Зүүнбүрэн, Хүдэр, Жавхлант, Заамар сумын 12 иргэнд таван сая төгрөгийн торгууль тавьсан байгаа. 1.90040 төгрөгийн нөхөн төлбөрийг төлүүлсэн. Мөн Алтанбулаг, Зүүнбүрэн сумын найман хүнийг цагдаагийн байгууллагаас эрүү үүсгэн шалгаж байна.

-Хууль бусаар олборлосон модыг улсын орлого болгодог уу?

-Хураасан бүх модыг улсын орлого болгодог. Улсын орлого болгосон мод, модон материалаа захиргааны журмын дагуу хураасан эд зүйлсийг худалдан борлуулах тухай Засгийн газрын тогтоолын дагуу ажилласан. Орон нутагт ажилладаг комисс хураасан модыг улсын орлого болгож, дуудлага худалдааг зохион байгуулсан.

-Тэгэхээр дуудлага худалдаанаас хэдэн төгрөгийг улсын төсөвт төвлөрүүлсэн бэ?

-Дуудлага худалдаанаас 21.3 сая төгрөгийг төсөвт төвлөрүүлсэн байгаа.

-Хууль бус мод бэлтгэгчдэд эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгах тохиолдол аль хэр гарч байна вэ?

-Хуульдаа хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болох 192 мянган төгрөгтэй тэнцэх хэмжээний модыг хууль бусаар бэлтгэсэн тохиолдолд цагдаагийн байгууллагаас эрүүгийн хэрэг үүсгэн, шалгаж хэргийг шийдвэрлэж байгаа. Шалгалтын явцад Архангай аймагт ойн тухай хууль зөрчсөн 12 хүнд холбогдох 46.522.040 төгрөгийн хохиролтой 16 хэргийг шалгуулахаар харьяа цагдаагийн байгууллагад шилжүүлсэн. Мөн ийм тохиолдол Төв, Хэнтий зэрэг аймагт гарсан.

-Хууль бус мод бэлтгэлээс болж хоригдох тохиолдол бий юу?

-2007 оноос эхлэн хуулийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Тухайн онд эрүү үүсгэн шалгах хэрэг байгаагүй. Харин 2008 онд хоёр хүнийг хорьсон бол 2009 онд 108 хүнд шүүхээс ял оноосон. Өнгөрсөн таван жилийн хугацаанд 405 хүн хууль бус мод олборлолтоос 3-5 жилийн ял авсан. Эдгээр хүн хуульд заасны дагуу нөхөн төлбөр болон холбогдох бүхий л төлбөр тооцоог давхар барагдуулна.

-Хулгайн аргаар мод бэлтгэж зардаг хүмүүс ихэнх нь ажилгүй, амьжиргааны төвшнөөс доогуур орлоготой байдаг гэдэг. Шалгалтаар явахад энэ байдал ажиглагдав уу?

-Хууль бусаар мод олборлож байгаа хүмүүсийн ихэнх нь ажилгүй байдаг. Харилцаа холбоо хөгжсөн энэ үед модоо бэлдчихээд л ченжтэйгээ холбогдоод дуудаад модоо зардаг. Ченжүүд ч хүний хэрэглээн дээр тулгуурлаж, захиалга өгч мод бэлдүүлэх явдал ихэсч байна.

-Ойн хамгаалалтын хувьд ямар түвшинд байна?

-Орон нутгийн байгаль орчны болон мэргэжлийн хяналтын байцаагчид хууль хяналтын байгууллагатай хамтран пост гарган ажиллаж байгаа. Мөн иргэд, аж ахуй нэгж байгууллагууд ойг гэрээгээр хамгаалдаг болсон. Экологи эдийн засгийн үнэлгээг тодорхой хэмжээгээр нэмсэн нь хууль бус мод бэлтгэл багасахад нөлөөлсөн. Түүнчлэн шалгалтаар зарим аймгийн модны зах болоод постод хяналтын камер байрлуулах нь зүйтэй гэж үзсэн. Энэ сараас Өвөрхангай аймгийн мод, модон материалын орох, гарах хаалга, Онгийн голын пост, Түгийн овооны замыг 24 цагийн турш камераар хянахаар болсон.