Өнөөдөр бол гуравдугаар сарын 11, аргын жилийн 70 дахь өдөр билээ. Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд маш олон алдартнууд мэндэлсэн байдаг. Тэдгээрийн дунд олон алдарт бөхчүүд мэндэлжээ. 

Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн домог, 69 дэх их аварга Мөнхбатын Даваажаргал, Монгол улсын арслан Цэдэнсодномын Бямба-Отгон, Олимпын мөнгөн медальт, тив, дэлхийн аварга Монголын жүдоч Доржсүрэнгийн Сумъяа, Мэргэжлийн сүмо бөхийн 20 дахь ёкозүна II Тотаро Умегатани, Монгол улсын сүмоч Эрхэм-Очирын Санчирболд, Мэргэжлийн сүмоч асан Кейжи Котомицүки, Орос улсын чөлөөт бөхийн тамирчин Бувайса Сайтиев нарын алдарт бөхчүүд эл өдөр төржээ. Эдгээр хүмүүсийн тухай товч мэдээллийг танилцуулж байна.

М.Даваажаргал

Мөнхбатын Даваажаргал "Хакүхо Шоо" нь 1985 оны гуравдугаар сарын 11-нд төрсөн. Улаанбаатарт төрсөн Японы мэргэжлийн сүмогийн их аварга билээ. 2000 онд анх очиж 2001 оноос барилдсаар 2007 оны тавдугаар сарын 30-нд тэрбээр 22 насандаа Японы мэргэжлийн Сумо барилдаанд Монголын хоёр дахь, гадаадын дөрөв дэх ёкозүна болсон түүхтэй. 

Түүний аав нь Монгол Үндэсний бөхийн дархан аварга, Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин, Олимпын мөнгөн медальт, алдарт бөх Жигжидийн Мөнхбат юм. Японы мэргэжлийн сумогийн 69 дэх их аварга, Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин М.Даваажаргал.

1000 жилийн түүхтэй Японы үндэсний сумо бөхөд 30-аас дээш түрүүлсэн 2 аварга байдаг бол 1187 даваа авч 45 удаа түрүүлж Японы Эзэн хааны цомыг авсан цор ганц бөх нь "Хакухо" М.Даваажаргал юм. Хакухо 2019 онд Японы иргэншил авч нэрээ Хакухо Шо гэж сольжээ. Хакухо нь 2007 онд гурван жил үерхсэн Япон улсын загвар өмсөгч Сайоко Вада-тай гэрлэсэн бөгөөд тэд одоо дөрвөн хүүхэдтэй.

Ц.Бямба-Отгон

Цэдэнсодномын Бямба-Отгон нь 1995 оны гуравдугаар сарын 11-нд нь Өвөрхангай аймгийн Төгрөг суманд төржээ. Тэрбээр 2019 оны Өвөрхангай аймгийн баяр наадамд зургаа давж шөвгөрөн "Аймгийн харцага" цол хүртсэн. 2020 оны Өвөрхангай аймгийн баяр наадамд аймгийн арслан Б.Лхагвадоржид өвдөг шороодон үзүүрлэж "Аймгийн заан" болсон. Улмаар 2022 оны Улсын баяр наадамд одоогийн Улсын арслан Э.Батмагнайгаар зургаа давж Улсын харцага цолонд хүрсэн. 2023 оны Улсын баяр наамамд түрүүлж Улсын арслан цолыг хүртээд байна.

Д.Сумъяа

Доржсүрэнгийн Сумъяа нь 1991 оны энэ өдөр Увс аймгийн Баруунтуруун суманд төржээ. Жүдо барилдааны 57 кг жинд олимпын мөнгө, Дэлхийн АШТ-ий алт, хошой хүрэл медаль, Азийн наадмын хошой хүрэл, Азийн АШТ-ий алт, хошой хүрэл медаль хүртсэн, Монгол улсын эмэгтэй жүдоч. Тэрбээр жүдо бөхийн түүхэн дэх Монголын дөрөв дэх дэлхийн аварга юм. Мөн самбо бөхийн дэлхийн 3 удаагийн аварга. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга зарлиг гаргаж Үндэсний шигшээ багийн тамирчин Доржсүрэнгийн Сумъяад Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээсэн нь 2017 он. Түүний нөхөр нь Улсын начин, жүдо бөхийн ОУХМ Х.Цогтгэрэл билээ. 

Бувайсар Хамидович Сайтиев

Тэрбээр 1975 оны гуравдугаар сарын 11-нд ЗХУ-ын Дагестанд төрсөн чечень үндэстэн. Чөлөөт бөхийн төрлөөр Олимпын 3 алтан медаль, Дэлхийн болон Европын тус бүр зургаан удаагийн аварга. 2008 онд Бээжингийн олимпод алтан медаль авсныхаа дараа зодог тайлсан. Дүү Адам нь мөн чөлөөт бөхөөр олимп, дэлхийн аварга болж байсан тамирчин юм.Тэрбээр өнгөрсөн 2025 онд таалал төгссөн. 

Умегатани Тотаро

Умегатани Тотаро 1845 оны гуравдугаар сарын 11-ний энэ өдөр мэндэлжээ. Одоогийн Фукуока мужийн Шива буюу Чикузен мужийн Хаки хотоос гаралтай Японы мэргэжлийн сумо бөх байв. Тэрээр уг спортын 15 дахь ёкозуна билээ. Түүнийг Таниказе, Райдены эрин үеэс хойш гарч ирсэн хамгийн хүчтэй бөх гэж үздэг байв. Тэрбээр дээд зиндаан есөн удаа түрүүлсэн бөгөөд 116 барилдаан хийж ердөө 6 удаа л ялагдаж байсан гэдэг. 

Түүний жинхэнэ нэр нь Оэ Тотаро байв. Домогт өгүүлснээр түүнийг эхийн сүүний оронд сакэ их хэрэглэдэг байсэн гэдэг. 12 орчим настайгаасаа эхлэн тэрээр сүмийн сургуульд сурч, барилдаж эхэлсэн бөгөөд 16 настайдаа "Чикүзэн Мутеки" (筑前無敵, 'ялагдашгүй') гэж нэрлэх болжээ. 16 настайд нь түүнийг Осака Сумогийн Холбоо авчээ. Хэсэг хугацааны дараа тэрээр Минато дэвжээнд элссэн.

Э.Санчирболд

Рюүо Ноборү нэрээр барилдаж байсан тэрбээр Монголоос японд очсон анхы сүмоч нарын нэг юм. 1983 оны гуравдугаар сарын 11-нд Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод. Түүний хамгийн өндөр цол нь 8-р маэгашира. Тэрбээр дээд зиндаанд 340 ялалт, 322 ялагдал хүлээжээ.

Котомицүки Кейжи

Котомицүки Кейжи нь 1976 оны гуравдугаар сарын 11-нд Оказаки хотод Японы мэргэжлийн сүмо бөх юм. Сонирхогчдын аварга асан тэрбээр 1999 онд мэргэжлийн болсон. Тэрбээр 2000 оны 11-р сард макүүчи дээд ангилалд орж, 2001 оны 9-р сард нэг юшё буюу тэмцээний аварга болсон. Бусад найман тэмцээнд хоёрдугаар байр эзэлж, арван гурван саншё буюу тусгай шагнал хүртсэн. Сүмогийн түүхэнд нэг тэмцээнд гурван саншё цол хүртсэн зургаан бөхийн нэг бөгөөд 2000 оны 11-р сарын хонбашод энэ амжилтыг үзүүлжээ. Сэкивакед 22 тэмцээнд оролцсоны дараа тэрээр 2007 оны 7-р сард дараалсан гурван тэмцээнд 45 барилдааны 35-д нь ялснаар сүмогийн хоёр дахь дээд цол болох озеки цол хүртжээ. Энэ нь түүнийг 31 настайдаа буюу орчин үед оозеки цол хүртсэн хамгийн өндөр настай хүн болгосон. Тэрээр Садогатаке дэвжээнд барилддаг байсан. 2010 оны 7-р сарын 4-нд түүнийг хууль бус мөрийтэй тоглоомын бүлэглэлд оролцсон хэргээр Японы Сүмогийн Холбоо мэргэжлийн сүмогоос хөөсөн. 

Л.Баяр