АНУ, Ираны хооронд үргэлжилж буй дайн улам ширүүсэж, Вашингтон Ираны эсрэг агаарын цохилтоо үргэлжлүүлж байна. Харин Тегеран хариу цохилт өгч, АНУ-ын цэргүүд байрлаж буй бүс нутгийн баазууд болон далайн тээврийн замд заналхийлсээр байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп Ираны эсрэг цэргийн ажиллагааг улам эрчимжүүлэхээ мэдэгдэж, Америкийн цэргүүд амиа алдсан тохиолдол бүрийн хариуд Иран “олон дахин илүү төлөөс төлнө” гэж анхааруулжээ. Сүүлийн өдрүүдэд Ираны довтолгооны улмаас Америкийн цэргүүд амиа алдсан нь Вашингтоны хариу арга хэмжээг улам ширүүсгэх шалтгаан болсон байна.
АНУ-ын арми Ираны цэргийн командлалын төвүүд, пуужингийн систем, радарын байгууламж зэрэг байг ээлж дараалан бөмбөгдөж байгаа аж. Энэ нь АНУ-ын Иранд хийж буй агаарын цохилтын арав дахь дараалсан шөнө болж байна. Дайны гол зангилаа нь дэлхийн газрын тосны тээврийн хамгийн чухал гарцуудын нэг болох Ормузын хоолой болжээ. Иран тус хоолойгоор дамжих усан тээвэрт саад учруулж, худалдааны хөлөг онгоцуудад халдсан бол АНУ энэ замыг дахин нээхийг цэргийн ажиллагааныхаа гол зорилго болгож байна.
Дэлхийн газрын тосны тээврийн томоохон хэсэг Хормузын хоолойгоор дамждаг учраас тус бүс дэх мөргөлдөөн олон улсын эрчим хүчний зах зээлд хүчтэй нөлөөлж байна. Газрын тосны үнэ өсөж, улмаар шатахууны үнэ нэмэгдэх эрсдэл дэлхийн эдийн засагт дарамт болжээ. Энэ үеэр Катар, Египет, Пакистан, Оман зэрэг улс АНУ, Ираны хооронд зуучлах оролдлого хийж байна. Тэд эхний ээлжид 10 хоногийн гал зогсоох хэлэлцээр байгуулах санал дэвшүүлжээ.
Гэвч хоёр талын үл итгэлцэл өндөр хэвээр байна. Иран Хормузын хоолойг хяналтдаа байлгасаар байгаа бол АНУ цэргийн дарамтаа нэмэгдүүлж байна. Тиймээс дипломат хүчин чармайлт үр дүнд хүрэх эсэх нь тодорхойгүй хэвээр байна. АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио хэлэхдээ, дипломат хэлэлцээ хийх боломж нээлттэй хэвээр байгаа ч Хормузын хоолойг дахин нээх нь Вашингтоны нэн тэргүүний зорилт гэжээ.
Дайн эхэлснээс хойш АНУ-ын олон арван цэрэг амь үрэгдэж, хэдэн зуун хүн шархадсан байна. Сүүлийн хоёр долоо хоногт бараг 100 америк цэрэг шархадсан бөгөөд ихэнх нь толгойн гэмтэл, хөнгөн бэртэл авсан ч албадаа эргэн оржээ. Харин цэргийн хохирол нэмэгдэхийн хэрээр Трампын дайны стратегид тавих улс төрийн дарамт АНУ-д өсөж байна. Ардчилсан намынхан Ерөнхийлөгчийг мөргөлдөөнийг улам өргөжүүлэхээс татгалзаж, дипломат арга замыг сонгохыг шаардаж байгаа аж. Гэсэн ч Трамп Ираны эсрэг байр сууриа зөөлрүүлээгүй байна. Тэрээр Америкийн цэргүүдийн амь насыг хөнөөсөн аливаа халдлагын хариуг “олон дахин илүү хүчтэйгээр” өгнө гэж дахин мэдэгдсэн байна.
Л.Баяр
