“Чи ганцаараа дэлхийг тойрч чадахгүй” гэсэн эргэлзээнд өгсөн тэнгэрлэг хариу: Хүн төрөлхтөн дэлхийг тойрон аялах тухай мөрөөдөж эхлээд олон зуун жил өнгөрсөн. Гэвч 1933 онд дэлхийн газрын зураг дээрх асар том тойргийг ганцхан хүний зориг, жижигхэн онгоц, хэдхэн шинэ технологийн тусламжтайгаар туулах нь өнөөдрийнх шиг энгийн зүйл огт байсангүй.

Онгоц агаарын тэнгэрт дөнгөж хүчээ авч, нислэгийн замыг нарийн тооцоолох орчин үеийн системүүд бий болоогүй, хиймэл дагуулын навигаци бүү хэл найдвартай радио холбоо ч хөгжлийнхөө эхэн үед байсан тэр цагт Америкийн нисгэгч Вайли Пост дэлхийг ганцаараа тойрч чадна гэдгээ харуулсан юм.

1933 оны долдугаар сарын 22-нд тэрээр Нью-Йоркийн Флойд Беннетт нисэх буудалд газардсанаар дэлхийг ганцаараа агаараар тойрсон анхны хүн болсон билээ. Тэр өдөр нисэхийн түүхэнд шинэ хуудас нээгдсэн юм. 

Нэг нүдтэй нисгэгчийн том мөрөөдөл: Вайли Пост 1898 онд Техас мужид төржээ. Тэрээр багаасаа л механик зүйлс, машин техник, нисэх онгоцонд дуртай нэгэн байв. Гэвч түүний амьдрал тэгш дардан замаар явсангүй. Газрын тосны салбарт ажиллаж байхдаа гарсан ослын улмаас тэрээр зүүн нүднийхээ харааг алджээ. Олон хүний хувьд ийм явдал нисгэгч болох мөрөөдөлд цэг тавих шалтгаан болох байв. Харин Постын хувьд эсрэгээрээ байлаа. Тэрээр ослын нөхөн төлбөрөөрөө анхны онгоцоо худалдан авч, нисэхийн ертөнцөд хөл тавьжээ.

Нэг нүдгүй болсон хүн онгоц жолоодож чадах уу? гэж тухайн үеийн олон хүн үүнд эргэлзэж байсан нь ойлгомжтой. Гэвч Пост өөрийн хариуг үгээр бус, тэнгэрт өгсөн юм. 1931 онд Вайли Пост навигатор Харольд Гэттитэй хамт “Winnie Mae” нэртэй Lockheed Vega онгоцоор дэлхийг тойрчээ.

Тэдний нислэг тухайн үедээ гайхамшиг байв. Дэлхийн бөмбөрцгийг агаараар тойрохдоо 14 удаа зогсож, ойролцоогоор 15 мянга гаруй миль зам туулсан байна. Нислэг нийтдээ найман гаруй хоног үргэлжилжээ.

Тэр нислэг Постод нэг зүйлийг ойлгуулсан юм. Дэлхийг тойрох боломжтой байлаа. Харин үүнийг ганцаараа хийж болох уу? Хоёр жилийн дараа тэрээр энэ асуултад хариулахаар шийджээ. 1933 оны долдугаар сарын 15-ны өглөө Нью-Йоркийн Флойд Беннетт нисэх буудалд нэгэн онгоц хөөрөхөд дэлхий тэр дороо анзаарсангүй. Гэхдээ тэр жижигхэн онгоцонд сууж явсан ганц хүн хүн төрөлхтний түүхийг өөрчлөх гэж байлаа. Тэр бол Вайли Пост.

Онгоц нь 1931 онд дэлхийг тойрсон “Winnie Mae” байв. Харин энэ удаа түүний хажууд навигатор байсангүй. Тэрээр нислэгийн чиглэлээ өөрөө тодорхойлж, онгоцоо өөрөө жолоодож, цаг агаар, техникийн саад бэрхшээл, ядаргаа бүхнийг ганцаараа даван туулах ёстой байлаа.

Өнөөдөр бид нислэгийн замыг хэдхэн товчлуур дараад харах боломжтой. Харин тэр үед дэлхийн нөгөө талд хаана байгаагаа мэдэхийн тулд радио дохио, газрын зураг, тооцоо, туршлага, зөн совиндоо найдахаас өөр аргагүй байв.

Пост нислэгийн туршид бараг тасралтгүй ажиллажээ. Тэрээр ус, улаан лоолийн шүүс, бохь, хатаасан талх зэрэг энгийн хүнс авч явсан гэдэг. Түүний аялал тансаг аялал биш, амьд үлдэхийн төлөөх урт тэмцэл байлаа. Пост ганцаараа нисэхдээ зөвхөн зоригтоо найдаагүй. Түүний “Winnie Mae” онгоц тухайн үеийн хамгийн дэвшилтэт технологийн заримыг ашиглаж байв. Тэдгээрийн нэг нь автопилот байлаа. Энэ төхөөрөмж онгоцыг тодорхой чиглэлд тогтвортой байлгахад тусалдаг байв.

Нөгөө нь радио чиглүүлэгч. Энэ төхөөрөмжөөр дамжуулан Пост газрын радио станцуудын дохиог ашиглан өөрийн байрлал, нисэх чиглэлээ тодорхойлж байжээ. Өнөөдрийн GPS, хиймэл дагуулын зураг, дижитал газрын зурагтай харьцуулахад энэ бүхэн тун энгийн санагдаж болох ч 1933 онд энэ бол нисэхийн ирээдүй байв. Өөрөөр хэлбэл, Вайли Пост зөвхөн дэлхийг тойроогүй. Тэрээр хүн ба технологи хамтдаа ямар хол явж болохыг харуулсан юм.

Долоо хоног, 18 цаг, 49 минут

Постын нислэг Берлин, Зөвлөлт Холбоот Улс, Аляска, Канад зэрэг олон чиглэлээр үргэлжилжээ. Тэрээр нислэгийн үеэр техникийн асуудалтай тулгарсан. Гироскоп эвдэрч, онгоцны сэнс гэмтсэн ч аяллаа зогсоосонгүй. Засвар хийж, дахин тэнгэрт хөөрчээ. Ингэсээр 1933 оны долдугаар сарын 22-нд “Winnie Mae” Нью-Йоркийн Флойд Беннетт нисэх буудалд эргэн ирэв. Онгоц хөөрснөөс хойш 7 хоног, 18 цаг, 49 минут өнгөрсөн байлаа. Вайли Пост дэлхийг агаараар ганцаараа тойрсон анхны хүн болсон юм. Тэрээр мөн 1931 онд өөрийн тогтоосон дэлхийг тойрох рекордыг шинэчилжээ. 

Тэрээр өндөрлөгт нисэхийн тулд тусгай даралтат хувцас бүтээхэд оролцож, агаарын мандлын дээд хэсэгт нисэх боломжийг судалжээ. Түүний энэ ажил хожим нисгэгчдийг өндөрт нисэх үед хамгаалах технологийн хөгжилд хувь нэмэр оруулсан байна. Гэвч түүний амьдрал эмгэнэлтэйгээр төгссөн. 1935 онд тэрээр Америкийн нэрт зохиолч, хошин шогч Уилл Рожерстэй хамт Аляскаас ЗХУ руу нисэхээр зорьж байгаад онгоцны ослоор амиа алджээ. Тэр үед Вайли Пост 36-хан настай байсан юм.

Гэвч богинохон амьдралдаа тэрээр дэлхийн нисэхийн түүхэнд мөнхөд үлдэх мөрөө үлдээсэн байлаа. Вайли Постын түүхийг уншихад хамгийн түрүүнд нисэхийн технологи, дэлхийн рекорд, түүхэн амжилт санаанд орно.

Гэхдээ энэ түүхийн хамгийн чухал утга нь өөр зүйлд оршдог. Хүн заримдаа өөрийнхөө өмнө тавьсан хамгийн том саадтай тэмцдэггүй. Харин бусдын эргэлзээтэй тэмцдэг.

Л.Баяр