Хүнд хамгийн ихээр тайвшрал өгдөг зүйл бол байгалийн гоо үзэсгэлэн байдаг. “Toptens” сайт дэлхийн хамгийн үзэсгэлэнтэй арван нуурыг жагсаажээ.
1. Плитвисийн нуур / Хорват
ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн үнэт өвд бүртгэгдсэн “Плитвисийн Үндэсний Цэцэрлэгт Хүрээлэн” нь 73.350 акр талбайг хамран орших зүйл бүрийн үзэсгэлэнг цогцлоосон Хорватын хамгийн том, хамгийн эртний нууруудын цогцолбор газар юм. Жил бүр 1 сая 200 мянган жуулчид эндэхийн байгалийн хосгүй үзэсгэлэнг ирж сонирхдог бөгөөд саарал, ногоон, хөх зэрэг хэд хэдэн өнгөөр солонгорох 16 нуурыг эндээс харж болно.
Нууруудаас гадна зүйл бүрийн ан амьтан, ургамал цэцэгс алаглахын зэрэгцээ дэлхийд шагшигддаг хүрхрээнүүд хүртэл энд бий. Аялал жуулчлалын улирлаасаа хамаарч тус хүрээлэнгийн орох үнийн тариф харилцан адилгүй байх ба ид жуулчлалын үедээ $18 доллар байдаг юм байна.
2. Байгал нуур / ОХУ
Дэлхийн хамгийн гүн, хамгийн эртний гэгддэг Байгал нуур нь одоогоос 25 сая гаруй жилийн тэртээ тогтсон 744.4 м гүн нуур юм. Түүнчлэн хамгийн цэнгэг устай нуурт тооцогддог үзэсгэлэнт нуурын хөвөөгөөр 1700 төрөл зүйлийн ан амьтан, ургамал цэцэгс алаглахын зэрэгцээ үүний 2/3 нь Байгал нуураас өөр хаана ч байдаггүй нэн ховор амьтад ажээ.
3. Питөү нуур / Канад
Англид төрсөн ч Канад улсад амьдралынхаа ихэнхи хугацааг өнгөрүүлсэн аялалын хөтөч Билл Питөү-гийн нэрээр нэрийдсэн эл нуур далайн түвшнээс дээш 1860 м өндөрт орших Вапутик уулсын хөндийд байдаг бөгөөд мөнх цаст уулсын мөсөн голоос ундаргатай юм байна. Канадын энэхүү үзэсгэлэнт нуур нь олон улсын шуудангийн маркийг чимэхийн зэрэгцээ мөсөн голоос үүдэлтэй өвөрмөц цэнхэр өнгөөрөө олон орны жуулчдын харааг булаадаг ажээ. Энэ нь нарны гэрэлд үнэхээр гайхалтай харагддаг юм байна.
4. Атитлан нуур / Гуатемала
Төв Америкийн гүн нууруудын нэгт ордог 340 м гүн Атитлан нуур нь Атитлан, Толиман ба Сан Педро гэсэн дэлхийд хосгүй гурван галт уулаар хүрээлэгддэг байна. Нутгийн уугуул иргэд болох Маяачуудын хэлээр “Атитлан” нь борооны дараах солонгын өнгөө засч туяарах гайхалтай мөчийг томруун тусгадаг үзэсгэлэнт газар бөгөөд эндэхийн байгалийн сайхныг бахдаад барамгүй ажээ.
Уулын бэлээр нь Энэтхэг тосгодын иргэд загас барьж аж төрөх агаад нуурын төв хэсэг орчимд зүйл зүйлийн амтат хоолтой ресторан байх жишээтэй гэнэ. Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар сүүлийн үед нуур өнгөө хувиргаж хар хөх өнгөтэй байснаа хөх ногоон туяатай болоод байгаа бөгөөд үүнийг жил ирэх тусам тархаж байгаа их хэмжээний “замаг”-тай холбоотой гэжээ.
5. Крэйтер нуур / АНУ
“Галт уулын тогоонд үүссэн байгалийн үзэсгэлэнт нуурууд” мэдээллээр хүргэж байсан нууруудаас дэлхийд хамгийн ихээр танигдсан галт уулын гаралтай нуур бөгөөд хамгийн үзэсгэлэнтэй дараах нуураар Крейтэр нуур нэрлэгдэж байна. Гүн хөх өнгө хийгээд усны тунгалаг, цэвэр байдлаараа нилээд алдартай нуур эл нуур 7700 жилийн тэртээд Мазама галт уулын дэлбэрэлтээс үүссэн ба 1853 онд Америкийн шинжээч, аялагч Жон Уэсли Хиллман гэгч анх тус нуурыг олж нээжээ.
6. Лох Лоүмэнд нуур / Шотланд
Шотландын нэрт зохиолч Уолтер Скоттын олон сайхан романыг туурвих их онгодыг хайрласан гэгддэг тус улсын цэнгэг нууруудын нэг Лох Лоүмэнд нуур нь 39 км урт, 1.21 км - 8 км өргөнтэй ба хамгийн гүн хэсэг нь 190 м ажээ. Нуурын дэлхийд танигдсан гол онцлог нь эрэг хөвөө болон төв хэсэгт байх олон тооны арлууд бөгөөд эдгээр арлууд дээр олон гайхалтай зочид буудлууд сүндэрлэсэн байдаг явдал юм. Ил харагддаг олон арлаас гадна нуурын гүнд хэд хэдэн арал бий ажээ.
7. Аннеси нуур / Франц
Европын хамгийн цэнгэг устай нуур болох Аннеси нуур нь Франц улсынхаа хоёр дахь томоохон нуур ажээ. Альпийн нурууны бэлд орших тус нуурыг “Альпийн зүрх” ч гэж нэрийддэг агаад хуримлаж байгаа шинэхэн хосуудын №1 сонголт болохоос эхлээд усан сэлэлт болон дарвуулт завины спортоор хичээллэгч, тамирчдын зорих дуртай газар юм байна. Дундад зууны үеийн цөөнгүй шилтгээн, хэрэм цайзаар хүрээлэгдсэн нуурын эрэгт олон кафе, ресторан бий.
8. Гарда нуур / Итали
Италийн Милан болон Венец хотын хооронд орших Гарда нуур нь Италийн хамгийн том нууруудын нэг ажээ. Мөстлөгийн үед үүссэн эл нуур нь тус улсын амралт зугаалгын гол газруудын нэгд зүй ёсоор орохын зэрэгцээ нуурын хөвөөгөөр сүндэрлэсэн дэлхийд алдартай зочид буудлууд болон наран шарлагын газруудаараа цуутай юм.
9. Накуру нуур / Кени
Кенийн хамгийн үзэсгэлэнтэй нуурт ордог эл нуурын замаг нь олон тооны “фламинго” шувуудыг ихээр татдаг нь онгон байгалийн үзэмж төгс орчныг улам чимж өгдөг ажээ. Накуру нуур орчмын газар нутгийг 1961 онд үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн болгож хамгаалалтад авсан бөгөөд тэр цагаас хойш нуурын гол ижимийг бүрдүүлдэг фламинго шувуудаас гадна усны үхэр, анааш зэрэг олон амьтдыг нутагшуулжээ.
10. Мейтсон нуур / Шинэ Зеланд
Шинэ Зеландын хамгийн өндөр оргилууд болох Тасман ба Күүк уулсын нуурын толионд буусан зураглал нь нуурыг үзэсгэлэн төгс харагдуулдаг бөгөөд үүнээс улбаалан нуурыг “Толин нуур” ч гэж нэрлэх нь бий. Нуур одоогоос 14.000 жилийн өмнө үүссэн бөгөөд могой загасаар элбэг гэнэ. Могой загас нь Маоричуудын хоол тэжээлийн гол ундарга болдог юм байна.
ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн үнэт өвд бүртгэгдсэн “Плитвисийн Үндэсний Цэцэрлэгт Хүрээлэн” нь 73.350 акр талбайг хамран орших зүйл бүрийн үзэсгэлэнг цогцлоосон Хорватын хамгийн том, хамгийн эртний нууруудын цогцолбор газар юм. Жил бүр 1 сая 200 мянган жуулчид эндэхийн байгалийн хосгүй үзэсгэлэнг ирж сонирхдог бөгөөд саарал, ногоон, хөх зэрэг хэд хэдэн өнгөөр солонгорох 16 нуурыг эндээс харж болно.
Нууруудаас гадна зүйл бүрийн ан амьтан, ургамал цэцэгс алаглахын зэрэгцээ дэлхийд шагшигддаг хүрхрээнүүд хүртэл энд бий. Аялал жуулчлалын улирлаасаа хамаарч тус хүрээлэнгийн орох үнийн тариф харилцан адилгүй байх ба ид жуулчлалын үедээ $18 доллар байдаг юм байна.
Дэлхийн хамгийн гүн, хамгийн эртний гэгддэг Байгал нуур нь одоогоос 25 сая гаруй жилийн тэртээ тогтсон 744.4 м гүн нуур юм. Түүнчлэн хамгийн цэнгэг устай нуурт тооцогддог үзэсгэлэнт нуурын хөвөөгөөр 1700 төрөл зүйлийн ан амьтан, ургамал цэцэгс алаглахын зэрэгцээ үүний 2/3 нь Байгал нуураас өөр хаана ч байдаггүй нэн ховор амьтад ажээ.
Англид төрсөн ч Канад улсад амьдралынхаа ихэнхи хугацааг өнгөрүүлсэн аялалын хөтөч Билл Питөү-гийн нэрээр нэрийдсэн эл нуур далайн түвшнээс дээш 1860 м өндөрт орших Вапутик уулсын хөндийд байдаг бөгөөд мөнх цаст уулсын мөсөн голоос ундаргатай юм байна. Канадын энэхүү үзэсгэлэнт нуур нь олон улсын шуудангийн маркийг чимэхийн зэрэгцээ мөсөн голоос үүдэлтэй өвөрмөц цэнхэр өнгөөрөө олон орны жуулчдын харааг булаадаг ажээ. Энэ нь нарны гэрэлд үнэхээр гайхалтай харагддаг юм байна.
Төв Америкийн гүн нууруудын нэгт ордог 340 м гүн Атитлан нуур нь Атитлан, Толиман ба Сан Педро гэсэн дэлхийд хосгүй гурван галт уулаар хүрээлэгддэг байна. Нутгийн уугуул иргэд болох Маяачуудын хэлээр “Атитлан” нь борооны дараах солонгын өнгөө засч туяарах гайхалтай мөчийг томруун тусгадаг үзэсгэлэнт газар бөгөөд эндэхийн байгалийн сайхныг бахдаад барамгүй ажээ.
Уулын бэлээр нь Энэтхэг тосгодын иргэд загас барьж аж төрөх агаад нуурын төв хэсэг орчимд зүйл зүйлийн амтат хоолтой ресторан байх жишээтэй гэнэ. Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар сүүлийн үед нуур өнгөө хувиргаж хар хөх өнгөтэй байснаа хөх ногоон туяатай болоод байгаа бөгөөд үүнийг жил ирэх тусам тархаж байгаа их хэмжээний “замаг”-тай холбоотой гэжээ.
“Галт уулын тогоонд үүссэн байгалийн үзэсгэлэнт нуурууд” мэдээллээр хүргэж байсан нууруудаас дэлхийд хамгийн ихээр танигдсан галт уулын гаралтай нуур бөгөөд хамгийн үзэсгэлэнтэй дараах нуураар Крейтэр нуур нэрлэгдэж байна. Гүн хөх өнгө хийгээд усны тунгалаг, цэвэр байдлаараа нилээд алдартай нуур эл нуур 7700 жилийн тэртээд Мазама галт уулын дэлбэрэлтээс үүссэн ба 1853 онд Америкийн шинжээч, аялагч Жон Уэсли Хиллман гэгч анх тус нуурыг олж нээжээ.
Шотландын нэрт зохиолч Уолтер Скоттын олон сайхан романыг туурвих их онгодыг хайрласан гэгддэг тус улсын цэнгэг нууруудын нэг Лох Лоүмэнд нуур нь 39 км урт, 1.21 км - 8 км өргөнтэй ба хамгийн гүн хэсэг нь 190 м ажээ. Нуурын дэлхийд танигдсан гол онцлог нь эрэг хөвөө болон төв хэсэгт байх олон тооны арлууд бөгөөд эдгээр арлууд дээр олон гайхалтай зочид буудлууд сүндэрлэсэн байдаг явдал юм. Ил харагддаг олон арлаас гадна нуурын гүнд хэд хэдэн арал бий ажээ.
Европын хамгийн цэнгэг устай нуур болох Аннеси нуур нь Франц улсынхаа хоёр дахь томоохон нуур ажээ. Альпийн нурууны бэлд орших тус нуурыг “Альпийн зүрх” ч гэж нэрийддэг агаад хуримлаж байгаа шинэхэн хосуудын №1 сонголт болохоос эхлээд усан сэлэлт болон дарвуулт завины спортоор хичээллэгч, тамирчдын зорих дуртай газар юм байна. Дундад зууны үеийн цөөнгүй шилтгээн, хэрэм цайзаар хүрээлэгдсэн нуурын эрэгт олон кафе, ресторан бий.
Италийн Милан болон Венец хотын хооронд орших Гарда нуур нь Италийн хамгийн том нууруудын нэг ажээ. Мөстлөгийн үед үүссэн эл нуур нь тус улсын амралт зугаалгын гол газруудын нэгд зүй ёсоор орохын зэрэгцээ нуурын хөвөөгөөр сүндэрлэсэн дэлхийд алдартай зочид буудлууд болон наран шарлагын газруудаараа цуутай юм.
Кенийн хамгийн үзэсгэлэнтэй нуурт ордог эл нуурын замаг нь олон тооны “фламинго” шувуудыг ихээр татдаг нь онгон байгалийн үзэмж төгс орчныг улам чимж өгдөг ажээ. Накуру нуур орчмын газар нутгийг 1961 онд үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн болгож хамгаалалтад авсан бөгөөд тэр цагаас хойш нуурын гол ижимийг бүрдүүлдэг фламинго шувуудаас гадна усны үхэр, анааш зэрэг олон амьтдыг нутагшуулжээ.
Шинэ Зеландын хамгийн өндөр оргилууд болох Тасман ба Күүк уулсын нуурын толионд буусан зураглал нь нуурыг үзэсгэлэн төгс харагдуулдаг бөгөөд үүнээс улбаалан нуурыг “Толин нуур” ч гэж нэрлэх нь бий. Нуур одоогоос 14.000 жилийн өмнө үүссэн бөгөөд могой загасаар элбэг гэнэ. Могой загас нь Маоричуудын хоол тэжээлийн гол ундарга болдог юм байна.
Д.Идэр
Сэтгэгдэл (7)