Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах алба гэж байдаг байлаа. Хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, тагнуул, прокурор, шүүгчийн холбогдсон хэргийг шалгах нь энэ албаны чиг үүрэг байсан болоод ч тэр үү Монголын хуулийн салбартаа хамгийн хариуцлагатай, шударга ёсны луужин болж, чигийг зааж байв. Гэвч 2014 оны нэгдүгээр сарын 9-нд Ш.Түвдэндорж, Ж.Батзандан, Р.Бурмаа, О.Баасанхүү, Л.Цог, Д.Оюунхорол, Д.Хаянхярваа, Ч.Хүрэлбаатар, А.Тлейхан нарын есөн гишүүн Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах буюу Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албыг татан буулгах хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барьсан юм. Эдгээр есөн гишүүнээс Ч.Хүрэлбаатар, А.Тлейхан нар гарын үсгээ зураагүй ч үүнээс 15 хоногийн дараа буюу УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хорооны босго давж, тэр өдөртөө чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар “ногоон гэрэл”-ээр баталж байсан юм.

Ингэснээр Мөрдөн байцаах албаны харьяаллын томоохон чиг үүргийг АТГ-ын мөрдөн шалгах хэргийг харьяалалд шилжүүлж, ахуйн чанартай хэргүүдийг цагдаагийн байгууллагад өгч байв. Одоогоос таван жилийн өмнө л дөө.

Гагцхүү Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албыг татан буулгаснаар шүүгч, мөрдөн байцаагч, тагнуул, прокурор, АТГ-ын алба хаагчдын ёс зүйтэй зөрчил, гэмт хэрэгтэй холбоотой асуудлыг шийдвэрлэхэд дэвшил гарсан уу. АТГ өмнө нь явж ирсэн уламжлалыг хадгалсан уу, түүнээс хойш юу болж өнгөрөв гэдэг нь сонин.

 

Энэ тухай Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албыг олон жил удирдсан Б.Галдаа “Прокурорын Мөрдөн байцаах албыг улс төрийн зорилгоор татан буулгав уу. Ерөөсөө эрүүдэн шүүлтийг чөлөөтэй болгохын тулд энэ албыг татан буулгая гэдэг мэдээлэл дээд хүмүүст очсон юм болов уу гэж боддог. Тухайн үед би хэлж байсан. “Энэ албыг улс төрийн зорилгоор татан буулгасан бол эцэст нь нийгэмд тэсрэлт үүснэ шүү, аюултай” гэж. Одоо тэсэрч байгаа нь энэ. Хяналтын систем алдагдсан, түүнийг шалгадаг системийг нь татан буулгачихсан нөхцөлд хэцүү, эвгүй болчихож байгаа юм. Олон улсын өмнө хүлээсэн үүргээсээ Монгол ухарсан.

Үнэн хэрэгтээ намайг байхад хуулийнхантай холбоотой 300-400 хэрэг бүртгэдэг байлаа. Прокурорын мөрдөнг татан буулгаснаас хойш энэ тоо эрс буурсан.

Тухайн үед би “Манай хуулийнхан хуулиа маш сайн сахиулдаг болжээ, тийм учраас хэрэг ч гарахаа больж, мөн сайхан байна шүү” гэж шоглож хэлж байлаа. Шүүх, прокуророос жилдээ 50-60, тэр хэмжээний шүүгч, тагнуулаас 20 гаруй ажилтан, бусад нь цагдаагийнхан байсан. Сүүлдээ хэргийн тоо нэмэгдсэн. Нэгэнт ийм алба ажиллаж байгаа учраас иргэдийн зүгээс ч гомдол мэдээллээ гаргах нөхцөл бүрдэж байсан юм” хэмээн ярилцлага өгчээ. Өнгөрсөн долоо хоногт.

Цаг хугацааны хувьд Ерөнхийлөгчийн зарлигийн дагуу Улсын ерөнхий прокуророор ажиллаж байсан М.Энх-Амгаланг огцруулж, Б.Жаргалсайханыг томилохоос хэд хоногийн өмнө. Сонирхолтой нь, үүрэгт ажилд нь өөрийг нь нэр дэвшүүлсэн Ерөнхийлөгчийн саналыг УИХ-аар хэлэлцэх үеэр Б.Жаргалсайхан прокурор Мөрдөн байцаах албыг сэргээх шаардлага бий болсныг хэлчихэв. Тэрбээр “Нийгмээрээ бүх  талын хариуцлагыг нэхэж байна. Прокурорын байгууллагын дэргэд өмнө нь Мөрдөн байцаах алба гэж байсан. Үүнийг дахин сэргээх эсэх эрх нь та бүхэнд бий. Харьяа чиглэлийн тухайд прокурорын байгууллагын дэргэд мөрдөн байцаах алба байх нь зөв” гэсэн юм.

“Шударга бусын хонгил”, МАНАН-гийн эсрэг тэмцэл гэсэн уриа лоозон, нэр томъёо нийгэм, улс төрийн хүрээнд бий болсон уу гэвэл бий болсон. Хамгийн сүүлд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ захиалгаар томилсон, эзэндээ үйлчилдэг, хууль бус шийдвэр гаргадаг 40 гаруй прокурор, шүүгч байгаа тухай мэдэгдсэн. Улсын ерөнхий прокурорын тамгаа гардаад удаагүй байгаа Б.Жаргалсайхан ч “Сүлжээний прокурор, шүүгч гэж ярьдаг. Хэвлэл мэдээллээр яригддаг сүлжээний гэх хэргүүдийг шийдсэн байдлыг дахин шалгаж үзэх нь зүйтэй байх” гэдгээ хэлсэн.

Эндээс Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайдаас эхлээд Улсын ерөнхий прокурорын төвшинд ч энэ тухай тодотгож, улс төр, нийгэмд цэгцрэх, шударга ёсны тэмцэл эхэлсэн бололтой. Харин шийдэл нь юу байх вэ, Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах алба уу.

Санаж байгаа бол Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуяг УИХ-ын гишүүн байхдаа нийгэмд ялангуяа хуулийн салбарынхны “захиалга”-аар ажилладаг байдлыг халах үүднээс Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албыг сэргээх хуулийн төслийг өргөн барьж байв. Хуулийн төслийг холбогдох Байнгын хороо, Засгийн газрын төвшинд дэмжсэн байдаг ч тодорхой шалтгаангүйгээр хэлэлцэх асуудлын дарааллаас хасагдаж, бүр хав дарагдсан билээ. Харин энэ удаад Прокурорын мөрдөнг сэргээх сэдэл дахин өдөлж байна.

Хуулийн байгууллагынхны хуудуутай үйлдэл, “Шударга бус”-ын гэх хонгилтой тэмцэх ажилд Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд гэсэн ҮАБЗ-ийн гурван гишүүн нь эв санаагаа нэгтгэсэн нь үнэн л юм бол Мөрдөн байцаах албыг сэргээх магадлал нь өндөр, цаг хугацааны л асуудал юм.

С.Гандөл