МАН Бага хурлаа хийж Хэнтийн нөхөн сонгуульд оролцохоор шийдвэрлэв. Саяхныг хүртэл оролцох эсэх нь тодорхойгүй явсан эрх баригч намын хувьд энэ удаагийн нөхөн сонгуульд оролцож, рейтингээ бодитоор, сонгогчдоор ийн тогтоолгох нь. 2020 оны УИХ-ын сонгуульд одоогийн эрх мэдлээ хадгалдаггүй юм гэхэд ядаж 50 хувийн амжилт гаргах сууриа тавих эхний алхам нь Хэнтийн нөхөн сонгууль, МАН-ын хувьд. Намынх нь гэхээсээ даргынх нь рейтинг “суга” өсөлттэй яваа энэ цаг үед У.Хүрэлсүхийг сойх магадлал нь өндөр ч одоохондоо хэлэхэд эрт юм.

Сонирхолтой нь, нөхөн сонгуульд нэр дэвшигч хэн байхаас илүүтэй IV Бага хурлын үеэр Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга У.Хүрэлсүхийн хэлсэн үг анхаарал татаж байна.

Тэрбээр “2016 онд манай нам сонгуульд ялалт байгуулан засаг төрөө байгуулж явсан үеийн эдийн засаг өнөөдрийнхтэй харьцуулахад сайжирсан. Бидэнд ололт амжилт байгаа. 2018 онд улсын төсөв сүүлийн 8-9 жилд байгаагүй алдагдалгүй гарлаа. Эдийн засгийн бодит өсөлт 6.9 хувь дээр очсон. Бид нэлээд өр хүлээн авсан ч барагдуулсан.

Өр дарсан нь харагдахгүй, өв үлдээх нь харагдах учир цаашдаа хичээж ажиллах шаардлага байна. Монгол төрд итгэх итгэлийг бид сэргээх ёстой. Ингэж байж үндэстэн, улс орон сэргэн мандана. Энэ сэргэж мандахын үндэс нь шударга ёс. Тиймээс нийгэмд шударга ёсыг тогтоохын төлөө ажиллана. УИХ-ын 2020 оны сонгуульд олон жил улс төрд явсан, надтай найз, ойр хүн гэж хэн нэгнийг нэр дэвшүүлэхгүй шүү. Хэн ард олныхоо дэмжлэгийг авах, намынхаа нэр хүндийг өндөрт өргөж чадах, түмнийхээ төлөө зүтгэж чадах хүнийг дэвшүүлнэ гэдгээ хариуцлагатай хэлье” гэжээ.

МАН-ын даргын хэлсэн үгээс хэд хэдэн гаргалгаа гарч ирж байна. Түүнийхээр 2020 оны сонгуульд намын бус ард түмний дэмжлэг хүлээх нэгнийг дэвшүүлэх нь. Тэгэхдээ намынхаа алдуурсан нэр хүндийг эргэж сэргээх, бүр өндөрт өргөх хүн байх нь. Цаашлаад сонгуульд нэр дэвшүүлэх процесс улс төрд олон жил явсан, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхтэй найз, ойр хавьд нь шадарлаж яваагаас үл хамааран цензурдах нь.

Нэг үгээр МАН доторх фракцын тохирогоор сонгуулийн тойргийн хуваарилалт, тэнд горилогчдыг тодруулахгүй гэдгээ намын дарга У.Хүрэлсүх ийнхүү тодотгочихлоо. Сайн л хэрэг.

Иргэд улс төрийн нам хүчин, УИХ-ын чадамжид итгэх итгэл өдрөөс өдөрт алсарч байгаа энэ цаг үед МАН-ын даргын энэ үгийг алга ташин хүлээж авах хэсэг байна уу гэвэл байна. Намд нь ч, нийгэмд ч. Гэхдээ нэг асуулт байна. Тэр нь хурандаа У.Хүрэлсүх хэдэн “найз”-тай вэ.

ЖДҮ-ийн асуудлаар Ардын Засгийн газрыг огцруулах асуудлыг чуулганаар хэлэлцэх үеэр Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн талд МАН-ын 36 гишүүн зогссон. Үүгээр нь харвал парламентад 36 “найз” түүнд байна. Бүгдээрээ ирэх сонгуульд нэрээ дэвшүүлж, улиран сонгогдох битүүхэн санаа өвөртөлж байгаа хэсгийн төлөөлөл. Харин эсрэг кноп дарсан 27 гишүүний хувьд хэрхэхийг ёстой л тэнгэр мэднэ. Өөрийг нь огцруулах асуудлыг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэх үеэр “Парламентад сууж байгаа олон хүнд хариуцлага тооцно. Би Ерөнхий сайдаар үлдсэн, үлдээгүй ёс зүй, хуулийн хариуцлага тооцно” хэмээн мэдэгдсэн удаатай.

Үүнийхээ илрэл болгож найзан дундаа нэр дэвшүүлэлт явуулахгүй, үүнд нь улс төрийн олон жилийн туршлага нь ч хамаарахгүй гэдгийг хэлсэн байж мэдэх. Ямар ч байсан ЖДҮ-ийн асуудлаар хүзүүнд нь олс уяж, “дүүжлэх” ял оноож асан тэдгээр 27 гишүүнтэйгээ эвлэрч, эв зүйгээ олсон эсэхийг цаг хугацааны дэнс, ирэх жилийн өдийд өрнөх нэр дэвшүүлэх үйл явц харуулна.

Гэхдээ энэ Засгийн газрын хамгийн эмзэг цэг нь ЖДҮ мөн үү гэвэл мөн. Дэд сайд асан Б.Энхбаяр “ЖДҮ бол МАН-ын эмзэг цэг. Хэрвээ зарим гишүүний хэлж байгаа шиг 30, 40-өөрөө холбогдсон бол сүйрэл. ЖДҮ-д зориулах ёстой зээлийг өөрсдөө авчихсан. Бид баахан ЖДҮ эрхлэгчдийг сонгосон ч юм шиг. Албан тушаалаа урвуулан ашигласан нь тогтоогдвол 2-8 жил хорих ялтай” хэмээн сэтгэлийнхээ хөөрлөөр хэлээгүй нь лав. Ханатай л үг.

Өөрсдийн Засгийн газраа огцруулахаар санал нэгдсэн, түүнээсээ хойш бусдадаа нуруугаа харуулсан “60 тэрбум”-ын гэх тодотголтой 27-гийн нөгөө талд байгаа 36 гишүүний дунд ЖДҮ-ээс зээл авсан нь олон. Ард түмний дунд МАН гэсэн малгайгаар нь биш “60 тэрбум”, ЖДҮ-ийнхэн хэмээх хоёр тодотгол зүгээр ч нэг гараагүй, өнөөг хүртэл “амь бөх”-тэй оршсоор байгаа нь үүний илрэл. Энэ хэрээрээ ард түмний дунд МАН-ын нэр хүнд төдийлөн базаахгүй яваа. МАН-ын даргын хэлсэн шаардлагыг хангаж, нэр дэвших квотоо өвөртлөх нь тун өнөөдөртөө ховор, гарын арван хуруунд багтахаар цөөн гэсэн үг. 27-гийн талаас ч, 36-гийн төлөөллөөс ч намын дарга У.Хүрэлсүхийн хэлсэн үгийн шаардлага хангах нь хуруу дарам. Олон жил намдаа зүтгэсэн, УИХ-ын гишүүн, сайдын албыг сайн хашсан, ер нь нэр цэвэр хүн МАН-д бий гэвэл тийм.

Харин 2020 оны сонгуульд хоёр дахиа нэр дэвших болон улстөрчийн туршлагаараа намдаа жин дарахуйц мөртлөө МАН-тай холбоотой дуулиант асуудалд холбогдсон хүмүүсийг яах вэ гэдэг нь У.Хүрэлсүхэд асуудал болох нь. Түүнд “найз” үлдэх үү. Бараг үлдэхгүй нь.

Хэлсэн үгтээ бат зогсоно гэж үзвэл шүү дээ. Энэ бүгдээс харахад шинэ нэр дэвшигчийн эрэлд гарах зүй ёсны шаардлага МАН-ын даргад бий болох бололтой.  Харин тэдгээр нь хэн байх бол гэдэг нь сонирхолтой юм.

Даарин дээр давс гэгчээр ЖДҮ-ийн асуудал намжаагүй байхад намынхаа квотоор УИХ-д орж ирсэн гишүүний хамаарал бүхий арилжааны банкийг Төв банкнаас албан хүчээр татан буулгачихлаа. Бас л асуудал. Ингэхэд хурандаа У.Хүрэлсүх хэдэн “найз”-тай вэ?!.

Г.Сонор