Ирэх зургадугаар сарын 30. Зарим нэгэнд нь байдаг л өдөр, сарын сүүлч. Өөр бусдад нь ялангуяа уяач, бөхчүүдэд бол наадмын бэлтгэлээ базаах цаг үе. Харин улс төрийн нам эвслийн хувьд энэ өдөр алдах боломжгүй чухал. Учир нь, Хэнтийн 42 дугаар тойргоос нэр дэвшиж ялалт байгуулсан ч өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдсөн Д.Гантулга гишүүний орных нь хүнийг УИХ-д нөхөн сонгох сонгууль. Ном журмынхаа дагуу УИХ-д орон гарсан гишүүнээ сонгуулж, тангараг өргүүлэх замаар энэ парламент элэг бүтэн болох өдөр.

Найр, наадмын улирлын эхлэл гэхээсээ ирэх сонгуулийн өнгийг тодорхойлох нь нөхөн сонгуулийн үр дүнгээс хамаарах учраас намууд, нэр дэвшигчид одооноос бэлтгэлээ базааж, Хэнтийн зүг буурь сэлгээд буй гэсэн үг. Гагцхүү УИХ-ын ээлжит сонгуулийн циклээс жил хүрэхгүйн хугацааны өмнө тодрох ялагч хэн байх вэ.

Улстөрчийнхөө рейтингээр тасархай тэргүүлэх болсон Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга У.Хүрэлсүх үү. Эсвэл сөрж чадахааргүй сөрөг хүчний байр сууриас асуудалд хандаж явсаар эцэстээ парламентад Бүлэггүй хоцорсон АН-ын дарга С.Эрдэнэ үү. Ялтайд тооцох нь хуулийн зүйлчлэлээрээ УИХ, Ерөнхийлөгчийн гэсэн хоёр томоохон сонгуулийг өнжсөн Н.Энхбар уу?. Аль нь ч байх боломжтой. Тиймээс ирэх нөхөн сонгуулийн өнгийг урьдчилсан байдлаар таамаглах гээд үзье.

Намын дарга, Ерөнхий сайдынхаа рейтингээр Хэнтийн нөхөн сонгууль МАН-д мэдээж “зөөлөн боорцог”. У.Хүрэлсүх өөрөө нэр дэвшсэн тохиолдолд үнэмлэхүй ялалт байгуулах нь тодорхой. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн нэр дэвших боломжтой хүмүүсийн дотор Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх багтаж буй тухай зүгээр ч нэг үг унагаагүй нь лав. Өөрөө нэр дэвших тухайгаа албан ёсоор зарлаагүй, МАН Бага хурлаас нөхөн сонгуульд өрсөлдүүлэх кандитатаа тодруулаагүй байгаа ч энэ тойргоос парламентад хоёронтаа сонгогдож байсан нь У.Хүрэлсүхийн давуу тал. Засгийн газрын төвшинд гаргаж байгаа бодлого шийдвэр нь ч түүнд оноо нэмнэ гэхээс сөргөөр нөлөөхгүй юм. Энэ нь ч ирэх 2020 оны сонгуульд хэрэгтэй. Шударга ёсны төлөө эхлүүлсэн тэмцэл нь У.Хүрэлсүхийг төдийгүй түүний хамтрагчдад алга таших шалтгаан болж буй.

АН-ын дарга С.Эрдэнэд ямар боломж байгаа бол. Парламентад нэгэнт хүчгүй болсноо ил зарлахгүй хэрнээ түүнийгээ чуулганаар хэлэлцэж байгаа зарим асуудалд АН санал өгөхгүй хэмээн хөнгөхөн бултуулах болсон тэдэнд боломж бий юу, үлдсэн үү. Хажуугаар нь намын дарга болсноосоо хойш АН-ын үндсэн үзэл санаа, үнэт зарчмаасаа ухрах болсон түүнд МАН-аас илүү АН доторх дайсан олон болсон. Түрүүчээсээ огцрохыг шаардаж буй. Гэхдээ Хэнтийн нөхөн сонгуульд ялалт байгуулж алдуурсан нэр хүндээ олж авах, тэр эрчээрээ 2020 онтой золгох боломж С.Эрдэнэд бий юу гэвэл бий ч магадлал нь тун хомс.

Эсрэгээрээ Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх нэр дэвшиж ялбал С.Эрдэнэ хугацаанаасаа өмнө намын даргын суудлаасаа буух нөхцөл байдалтай тулгарна. МАНАН-гийн дэглэмтэй холбож харах болсон, Баянзүрх дэх АН-ын дотоод хагарал, хоёр хуваагдал нь Сонгинохайрханаар үргэлжилж буй энэ цаг үед Хэнтийн сонгогчид С.Эрдэнийг хэрхэн хүлээж авах нь сонин.

Парламентад Бүлэггүй болтол нь намаа зангидаж чадаагүй түүнээс хариуцлага нэхэх хүн олон гарна. Магадгүй нөхөн сонгуулийн ялагдлаар нь С.Эрдэнийг түлхэн унагаах, 2020 оны сонгуулиас урьтаж намаа шинэчлэх гишүүдийнх нь сэдэл улам дэвэрч мэднэ. 2014 оноос хойш үйл ажиллагаа нь доголдож, Монголбанкнаас албадан дампууруулсан Капитал банкны асуудал, түүгээр дамжсан нийгмийн даатгалын мөнгөтэй холбоотой асуудал ч С.Эрдэнэ гэхээсээ намд нь сөрөг оноо нэмэх болсон. Нэг үгээр намаа шинэчлэх АН-ын гишүүдийн шаардлагыг У.Хүрэлсүхийн ялалт бататгаж, тэдэнд барьцаа лавшруулах боломж олгохыг үгүйсгэх аргагүй юм.

Намаасаа өрх тусгаарлаж, орон нутаг, нийслэлийн иргэдтэй уулзалт хийх болсон Л.Болд, Ж.Батзандан гишүүний хэмжээнд ч АН-ын, С.Эрдэнэ даргын рейтинг дөхөж очихгүй болов уу.

Харин Н.Энхбаярт боломж үлдсэн үү. Намынх нь ерөнхий нарийн бичгийн даргын хэлснээр 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд МАХН-аас нэр дэвшигч С.Ганбаатар Хэнтийд ялалт байгуулсан учраас өрсөлдөх боломжтой нэгэн хэмээн тодотгожээ. Тийм ч байж болох. Гэхдээ бие даагчаас ХҮН-ын дарга, тэгээд МАХН-ын дэд дарга болтлоо дэвшсэн С.Ганбаатарын хоёр жилийн өмнөх рейтинг өнөөг хүртэл Хэнтийд хадгалагдаж байгаа юу, дахин сонголтоо бататгах уу гэдэг нь эргэлзээтэй юм.

МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр өөрөө нэр дэвшиж өрсөлдөггүй л юм бол С.Ганбаатар дахин гишүүн болж, парламентын босго давах магадлал нь тун бага. Цаг цагаараа байдаггүй гэдэг шиг 2012 оны сонгуультай харьцуулахад өнөөдөр сонгогчдын байр суурь өөр болсон.

Хувь улстөрчийнх нь рейтинг өндөр байж болох ч МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр бол харьж яваа парламентч. Яг л “Харьж яваа цагийн хүн ирж яваа цагийн дууг дуулдаггүй” шиг. Тэгэхээр энэ удаагийн нөхөн сонгууль Н.Энхбаяр даргад намаа ямар хэмжээнд дэмжлэгтэй явааг харах боломж байж мэдэх. Нөхөн сонгуульд хэрхэн оролцох, хэдий хэмжээний санал авах замаар 2020 оны бэлтгэлээ базаах нь түүнд чухал болов уу.

Г.Сонор