Намбарын Энхбаяр. Энэ нэрийг мэдэхгүй хүн байхгүйтэй адил түүнд хашиж үзээгүй төрийн дээд албан тушаал гэж үгүй. Одоо бол “Ард түмний дэмжлэг албан тушаалаас хүчтэй” номын автор, Дээд шүүхэд бүртгэлтэй 18 дахь нам болох МАХН-ын даргын албан тушаалыг хашиж яваа нэгэн.

Номоо бичих хийгээд МАХН-ыг шинээр байгуулах сэдэл төрөөгүй байхдаа тэр Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв. Үүнээс өмнөхийг хөөж үзвэл УИХ-ын спикер, Ерөнхий сайд, Бүлгийн дарга, намын дарга, ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Гэгээрлийн сайдын албан тушаалтай байв. Дундаа ямар нэгэн завсарлага авахгүйгээр шүү дээ.

Түүнийг ийн улс төрийн карьераа өсгөж, намтраа арвижуулах бүрт өмнүүр нь орж “стоп кран”-ыг нь татаж зүрхлэх хүн ч гараагүй байдаг. Үүгээрээ төрийн болон улс төрийн бүхий л албан тушаалыг доороос нь дээд цэг хүртэл хашиж явснаараа титэм зүйгээгүй болохоос Н.Энхбаярыг хааны хэмжээнд харах хүн олон байв. Харин өнөөдөр тэр бусдаас хариугаа авах хорсолдоо бялхсан өшөө авагчийн дүрээр л олон нийтэд харагдах боллоо.

МАХН-ыг байгуулж, улс төрд онжавуудаа биш “шинэков”-уудыг хөтлөх болсон түүний зорилго 2015 оны намар баталсан Өршөөлийн хууль дээр илүү тодорч байлаа. БНСУ-д эмчлүүлж байхдаа баргийн шалтгаанаар Монголд ирдэггүй байсан тэрбээр хуулийг баталсны маргааш өглөө Сөүл-Улаанбаатар чиглэлийн нислэгээр Буянт-Ухаад газардаж, Засгийн газарт зөвлөгөө өгөхөөр ирснээ учирлаж байв. Цаг хугацааны хувьд тэгээд таарчихсан байж болох ч Өршөөлийн хуульд тавьсан Ерөнхийлөгчийн хоригийг УИХ хүлээж авах үеэр МАХН-ын мандаттай гишүүдийн бухимдал сонгогдох эрхээ олж авахаар ирсэн намын даргынхаа зорилгыг бараг илчилчихсэн. Гэвч урьд, хожид, өчигдөр, өнөөдөр бий болгосон бат цайз, ган хэрмээсээ буух сонирхол Н.Энхбаярт маргааштаа бий болохгүй бололтой. Сонгогдох эрхээ олж авч чадаагүй ч сонгууль хүртэл сайдын алба хаших нүүдлээ тэр хийж байсан нь энэ.

Ц.Оюунбаатарыг УИХ-ын гишүүн болгосон хийгээд Шадар сайд болтол дэвшүүлсэн хүн нь мэдээж Н.Энхбаяр, болзол нь Өршөөлийн хууль байсан хэрэг. Шадар сайд Ц.Оюунбаатар болзлоо биелүүлж, гишүүн болсныхоо дараа Өршөөлийн хуулийг санаачлан өргөн барьж, батлуулж чадсан ч Н.Энхбаярт боломж олгохыг тухайн үеийн парламент хүсээгүй. Үүнд шаралхсан тэрбээр хаалгаар биш тооноор нь орохоор зэхэж Шадар сайдад нэрээ дэвшүүлж байлаа шүү дээ.

Эрх баригч АН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч асан Л.Эрхэмбаяр хүртэл МАХН-аас энэ саналыг тавьсан, тиймээс АН-ын гишүүд тэдний шийдвэрт хүндэтгэлтэй хандаж байгаа гэсэн агуулга бүхий тайлбарыг араас нь хийж байв. МАХН-аас тавьсан санал гэж тойруулсан болохоос АН-ын генсекийн үг Н.Энхбаяр, З.Энхболд, Ч.Сайханбилэг нарын дунд ийм яриа хэдийнэ өрнөж эхэлсний дохио байлаа. Ямартай ч Ц.Оюунбаатарыг эзгүйрсэн Эрүүл мэнд, спортын сайдаар сэлгэх яриа нь халхавч төдий улс төр, Н.Энхбаяр Шадар сайд болох нь цаг хугацааны асуудал байсан юм.

Харин өнөөдөр тэрбээр УИХ-ын 42 дугаар тойргийн нөхөн сонгуульд дахин нэрээ дэвшүүлж орхилоо. Энэ тухайгаа тэрбээр "Хуулиараа тавдугаар сарын 24-28-ны хооронд МАХН-аас Хэнтийн 42 дугаар тойрогт болох нөхөн сонгуульд нэр дэвшүүлэх ажлаа зохион байгуулах ёстой.

Энэ дагуу намын Бага чуулганы хуралдаан болж, нэр дэвшүүлэх ажлыг амжилттай зохион байгууллаа. Надад итгэл хүлээлгэж, МАХН-аас 42 дугаар тойргийн нөхөн сонгуульд нэр дэвшүүлэх шийдвэр гаргасан бага чуулганы гишүүддээ баярлалаа.

Нөхөн сонгуультай холбогдуулж нийгэмд олон мэдээлэл түгснийг та бүхэн мэдэж байгаа. Эрх баригчид маань энэ сонгуулийг битгий болоосой гэж бодож байгаа. Ямар нүүрээрээ бид очих вэ гэж айж байгаа. Тиймээс тэд сонгуулийг удаа дараа хойшлуулсан. Одоо ч гэсэн оролдлогоо орхилгүй ирэх даваа гарагт буюу тавдугаар сарын 27-нд Үндсэн хуулийн цэцэд орсон өөрсдийнхөө томилсон шүүгч нараар ямар нэгэн байдлаар сонгуулийг хойшлуулах бэлтгэл ажлаа хийж байгаа гэдгийг юмны учрыг гадагладаг хүн бүр мэдэж байгаа.

Гэхдээ бид Хэнтий аймгийнхаа сонгогчдийг хүндэлж, цэцийн шийдвэрийг хүлээлгүйгээр хуулийн хугацаанд нэр дэвшүүлэх ажлаа шийдэж байгаа нь зөв гэж бодож байна. Нэг хэсэг хүмүүс нөхөн сонгуулийг хийх хэрэг байна уу үгүй юу хэмээн ярьж байгаа. Гэхдээ иргэд өөрсдийн дуу хоолойгоо хүргэх эрхээ эдлэх ёстой гэж үзсэн. Бид хоёр жилийн турш эрх баригчдын явуургүй бодлогын уршгаар эрхээ эдлэж чадсангүй. Одоо үлдсэн хугацаанд эдлэх хэрэгтэй гэж ярьж байна лээ. МАН, АН-ынхан аль хэдийнэ ажиллаад эхэлсэн. Тэнд очоод тэрбум тэрбумаар нь амлаж, мөнгө тарааж байгаа. Хэнтийн сонгогчид маань хулгайн мөнгийг аваад адилхан хулгайч болох уу үгүй юу гэдгээ эргэцүүлэн бодож, ухаантай мэргэн сонголт хийж, мөнгийг авсан ч гэсэн шударгаар саналаа өгч чадна гэдэгт найдаж байна.

Амаргүй сонгууль болно. МАН, АН хоёр луйвраар л ялна. Луйварчидтай өрсөлдөхөд ямар хэцүү вэ гэдгийг бид 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар мэдсэн. Ялчихаад тог унтраагаад өглөө асаахад бидний ялж байсан нэр дэвшигч маань ялагдсан мэт худлаа дүнг гаргасан. Бусад намуудад хандаж хэлэхэд энэ сонгуульд шударгаар, нэг нэгнээ хүндэлж МАН, АН-ын гар хөл болохгүйгээр өрсөлдье гэж уриалмаар байна. Хэнтийчүүддээ хандаж хэлэхэд МАХН та нарын итгэлийн даана, МАХН-аас нэр дэвшиж байгаа Н.Энхбаяр миний бие та нарынхаа итгэлийн даасан шиг даана" гэв.

Үндсэн хуулийн цэцээс ямар шийдвэр гарахаас үл хамааран МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр Хэнтийн 42 дугаар тойргийнхны итгэлийг дааж ажиллахаа илэрхийлсэн нь энэ. Улс төрд хашсан, удсан он цагийг нь харвал түүний эдгээр үг шинэ улстөрчийн индэрээс тодрох гэсэн байр суурь мэдээж биш. Харин өөрөө өөрийгөө нэр дэвшүүлж түүнд нь Цэц нөлөөлж магадгүй гэдгийг битүүхэндээ илэрхийлсэн хашир бурхийн үг гэдэг нь тодорхой.

Гэхдээ 42 дугаар тойргийн нөхөн сонгуулийн тов Үндсэн хууль зөрчөөгүй гэсэн шийдвэрийг Цэц гаргаж, Н.Энхбаяр нэр дэвшиж, магадгүй ялалт байгуулж, гишүүн болсон тохиолдолд яах вэ.

Тэр сонгогчдыг төлөөлөх үү. Амлалтаа биелүүлэх үү. Бараг л үгүй. Харин 2012 оноос хойш өнөөдрийг хүртэл хугацаанд өөрийг нь хойморт биш хаяанд суулгаж ирсэн төрөлх намынхаа удирдлагуудыг зүгээр өнгөрөөх үү. Мэдээж үгүй. Дэгсдүүлж хэлэхэд Н.Энхбаяр АТГ-аас илүү ажиллана. Сонгуулийн өмнөх нэг жил байтугай нэг сарын хугацаа ч түүнд алга урвуулах мэт амархан болов уу. Харин яаж.

Уугуул нэрээ сэргээх зорилгоор унаган намаас нь “жийсэн” У.Хүрэлсүхийг бойкотлох уу, эсвэл УИХ-ыг тараах сэдэлтэй Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад туслах уу. Аль аль нь байж болох ч ганц асуулт нь Н.Энхбаярын улс төр дэх “стоп кран”-ыг татах хүн бэ. Хариулт нь маш энгийн. “Стоп кран” татах хүн нь Н.Энхбаяр өөрөө. Учир нь, 17 жилийн турш салбарын сайдаас төрийн тэргүүн хүртэл албан тушаал хашсан нь Н.Энхбаярын хэмжээний улстөрчид тийм ч чамлалттай биш ээ. Ерөнхийлөгч гэдэг бол улстөрч хүний хүрч болох хамгийн дээд албан тушаал.

Тиймдээ ч Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд хүрсэн улстөрч бүрэн эрхийн хугацаа нь дуусахад буцаж улс төрд ордоггүй нь дэлхий нийтэд тогтсон энгийн гэмээр жишгийг Н.Энхбаярын хэмжээний туршлагатай хүн эрхбиш мэдэж баймаар. Ойроос дурдахад нэг намын угшилтай Ерөнхийлөгч асан Н.Багабанди шиг “Титэм үг” тэрлээд гоё харагдана шүү дээ.

Эцэст нь хэлэхэд Н.Энхбаяр шиг хэмжээний улстөрчид УИХ-ын гишүүний албан тушаал тийм ч сонин биш. Харин УИХ-ын гишүүний сэнтийгээр дамжуулан өөрийн эрх ашиг, өнгөрсөн хугацаанд хуримтлуулсан өш хонзон нь сонин болов уу. Гэхдээ энэ бүгд нь хэнд ашигтай байх бол. Эргэлзээгүй Н.Энхбаярт нь ашигтай тусна.

С.Сүлд