Ерөнхийлөгч захиргааны ерөнхий хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөд бүхэлд нь бүхэлд нь хориг тавилаа. Учир нь, энэхүү нэмэлт, өөрчлөлтийг оруулж ирснээрээ Үндсэн хууль, шүүх засаглалын эрхэнд халдаж байна гэж хуульчид байр сууриа илэрхийлсээр байгаа юм. Мөн Захиргааны ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөлд санал аваагүй талаар Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга асан Н.Лүндэндорж хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа онцолсон байдаг. Тийм ч учраас Ерөнхийлөгчийн ийн гаргасан шийдвэрийг олон иргэд, хуульчид алга ташин хүлээн авч байна.

Хуульчдын зүгээс “Засгийн газрын шийдвэр, түүнийг хэрэгжүүлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэрийг шүүхийн хяналтаас гаргах хуулийн төсөл санаачилсан хүний эрх, эрх чөлөөг боогдуулж, эрх баригчдыг дур зоргоороо аашлах боломжийг олгохыг завдсан үйлдэл” хэмээн эсэргүүцэж, Ерөнхий сайд, УИХ-ын даргад мэдэгдэл хүргүүлж байсан ч тэд энэ талаар дуугарч байгаагүй юм.

Ер нь төрийн захиргааны байгууллага шүүхийн хяналтад байх нь эрх зүйт төрийн чухал шинж. Гэвч эрх зүйт төрийн ололтоос ухрах, хүний эрхзүйн байдлыг дордуулж,  засаг төрийн байгууллагын шийдвэр, үйл ажиллагааг хяналтгүй болгох хууль баталж байгаа нь төрийн түшээд өөрсдөө болов. Хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулснаар дараагийн үр дагаврыг мэдсээр байж Монголын ард түмний язгуур эрх ашигт хохирол учруулах шийдвэр гаргасан нь харамсалтай.

Энгийнээр тайлбарлавал, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 14 дүгээр зүйлд “Монгол Улсад хууль ёсоор оршин суугаа хүн бүр хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна” гэж заасан байдаг.

Өөрөөр хэлбэл, иргэд шударга шүүхээр асуудлаа шийдүүлэх эрхтэй. Уг нь Засгийн газар, УИХ-ын алиных нь ч гаргасан шийдвэр бай хууль зөрчсөн гэж үзвэл гомдол гаргах эрхтэй ч энэ хуульд нэмэлт, өөрчлөлт орсноор ийм эрхгүй болоод буй. Ингэснээр төрийн гүйцэтгэх дээд байгууллагын шийдвэр хуулийн гадуур үлдэж, түүнд нь шүүхийн шийдвэр хамаарахгүй гэсэн үг юм. Тухайлбал, ашигт малтмал хайх, ашиглахтай холбогдсон үйл ажиллагаанд Засгийн газраас шийдвэр гарган олгочихвол иргэд ямар ч хяналт тавих, шүүхэд хандах эрхгүй болсон талаар зарим хуульчид ингэж тайлбарлажээ. Энэ нь “Монгол Улсад засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байна” гэж Үндсэн хуулийн 1.3-д заасан заалтыг үгүйсгэж байгаа явдал юм.

Ерөнхийлөгчийн хоригт “Улсын Их Хурлын улс төрийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх нэрийн дор тодорхой салбар дахь Засгийн газрын болон түүний харьяа байгууллагуудын захиргааны шийдвэр, үйл ажиллагааг бүхэлд нь шүүхийн хяналтаас гаргаж буй хуулийн энэ өөрчлөлт тухайн салбарт ажиллагсдын эрх зүйн баталгааг бүрэн алдагдуулах үр дагавартай тул Үндсэн хуулийн дээрх заалтуудад нийцэхгүй юм. Үүнийг хуулийн хэрэгжилтээс үүдэн гарах сөрөг үр дагавруудын зөвхөн нэг жишээ гэж үзэж болно.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 14 дүгээр зүйлд “Монгол Улсад хууль ёсоор оршин суугаа хүн бүр хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна. Хүнийг …эрхэлсэн ажил, албан тушаал, …боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно” гэж заасан бол Арван зургадугаар зүйлд “ажил мэргэжлээ чөлөөтэй сонгох, хөдөлмөрийн аятай нөхцөлөөр хангуулах, шүүхэд хандах” зэрэг Монгол Улсын иргэний эдлэх үндсэн эрх, эрх чөлөөг нэрлэн зааж, хуульчлан баталгаажуулсан.

Түүнчлэн Захиргааны ерөнхий хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.3 дахь хэсэгт зааснаар Улсын Их Хурлын хууль тогтоохоос бусад захиргааны шийдвэр, үйл ажиллагаа нь Захиргааны хэргийн шүүхийн хяналтад байдаг бөгөөд Улсын Их Хурлын шийдвэрийг хэрэгжүүлэх нэрийдлээр тодорхой салбар дахь Засгийн газрын болон түүний харьяа байгууллагуудын захиргааны шийдвэр, үйл ажиллагааг бүхэлд нь шүүхийн хяналтаас гаргах нь хуулийн дотоод зөрчилдөөн үүсгэж болзошгүй байна.

Түүнчлэн уг дэд заалт нь утга агуулгын хувьд дээрх 3.1.7 дахь заалтдаа захирагдахааргүй, бие даасан хэмжээнд томьёологдсон байна. Тухайлбал, …төрийн бодлогын үндсийг тодорхойлсонтой холбоотойгоор, тэдгээрийг хэрэгжүүлж байгаа шийдвэр, үйл ажиллагаа гэсэн нь 3.1.7 дахь заалтаасаа агуулгын хувьд өөр, бие даасан утга илэрхийлж байгааг анхаарах шаардлагатай” зэрэг үндэслэлийг гаргажээ.

Төр аливаа үйл ажиллагааг явуулахдаа хуульд нийцүүлэх ёстой. Үүнийг нь ч бүх хуулийн “Эцэг” Үндсэн хуульдаа заасан байдаг. Монгол Улсын Их Хурал хууль тогтоох эрх мэдлээ хэрэгжүүлэхдээ Үндсэн хуульт байгууллагыг бэхжүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөөг ямагт дээдлэх, шүүхийн бие даасан, шүүгчийн хараат бус байдлыг хангах зарчимд тулгуурлах ёстой тул шүүх эрх мэдлийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан, нийт иргэд, хуулийн этгээдийг эрхийн хамгаалалтгүй болгосон, засаг, төрийн байгууллагыг дур зоргоор аашлах боломжийг олгосон хуулийг батлах ёсгүйсэн билээ.

Тиймээс Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэр л эцсийн шийдвэр болох байв. Харин Ерөнхийлөгч ийн хориг тавьсан нь олон хүнд итгэл найдварыг өгч байна. Энэ удаад Ерөнхийлөгчөө дэмжье.

Б.Лхам