Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулах ажлын хэсгийн хуралдаан өчигдөр болжээ. Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийг намрын чуулганы бүрэн эрхийн хугацаанд буюу өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард баталсан билээ. Тавдугаар сараас мөрдөж эхлэх хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн дагуу Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн тухай хууль, Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулиудыг шинэчлэх шаардлага бий болоод байгаа юм.

Энэ дагуу УИХ-ын даргын захирамжийн дагуу байгуулсан ажлын хэсгээс Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн тухай хуулийн төслийг боловсруулан өргөн бариад байгаа юм. Харин Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийг боловсруулах ажил үргэлжилж байгаа ч хаврын чуулганаас өмнө өргөн барина гэдгийг ажлын хэсгийн ахлагч Д.Тогтохсүрэн гишүүн онцолж буй.

Хуралдаанаар Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн үзэл баримтлалын талаар ажлын дэд хэсгээс боловсруулсан танилцуулгыг сонсож, санал солилцсон юм.

Нийт 7 бүлэг, 83 зүйл бүхий хуулийн төслийг боловсруулсан талаар ажлын дэд хэсгийн гишүүн, МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн багш, доктор А.Бямбажаргал танилцуулав. Тэрбээр, Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр улсын болон орон нутгийн зэрэглэлтэй хотын ангилал тогтоож, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн зарим эрх мэдэл, чиг үүргийг шилжүүлэх эрх зүйн үндэс бүрдсэн. Иймээс шинэ хуулийн төслөөр хот, тосгоны эдийн засгийн үндэстэй холбоотой цоо шинэ асуудал гарч ирж байна. Мөн төв засагтайгаа, оршин буй нутаг дэвсгэртэйгээ хэрхэн харилцах, бүрэн эрх нь хэрэгждэггүй байдлыг хэрхэн засах зэрэг тулгамдсан олон асуудлыг энэ хуулиар шийдэх учиртай гэнэ.

Уг хуулийн гол зорилт нь Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж дэх хот тосгоны чиг үүрэг, эдийн засгийн үндэс, өөрийн удирдлага, үйл ажиллагааны зарчим, бүрэн эрх зохион байгуулалт, хот тосгонд засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж түүний удирдлагын зарим чиг үүргийг шилжүүлэх, үүнтэй холбогдон үүсэх харилцааг зохицуулахад оршиж байгаа. Өмнөх хуульд хамгийн их давхцал, хийдлийг үүсгэж байсан чиг үүрэг, бүрэн эрхийн асуудлыг зохицуулж, улс болон орон нутгийн зэрэглэлтэй хот, тосгоны зааг ялгааг нарийвчлан тусгасан.

Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийн талаар Ажлын дэд хэсгийн гишүүн, МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн багш, доктор А.Бямбажаргал “Хот, тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийн танилцуулга нь эхний хувилбараар буюу нооргийн хэмжээнд байгаа гэдгийг онцолж хэлье. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр Монгол Улс улсын болон, орон нутгийн зэрэглэлтэй хоттой байх асуудал баталгаажсан. Үүнээс гадна тосгоны асуудал ч мөн баталгаажсан. Эдгээртэй холбоотой удирдлага, зохион байгуулалтын асуудлыг Үндсэн хуульд тусгасан. Удирдлага, зохион байгуулалттай холбоотой асуудлыг хуулиар тогтооно гэж заасан” гэлээ. 

Хуулийн төсөлд 2,000 мянган хүнээс дээш хүн амтай бол тосгон, 20 мянгаас дээш бол орон нутгийн зэрэглэлтэй хот байна гэдэг заалт оруулжээ. Мөн хот, тосгоны өөрийн удирдлагын байгууллага нь оршин суугчдаас шууд, чөлөөтэй, саналаа нууцаар гаргах эрхийн үндсэн дээр сонгосон хот, тосгоны Зөвлөл байхаар төсөлд тусгажээ. Таван жилийн хугацаанд бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх уг Зөвлөлийн гишүүнд улс төрийн нам нэр дэвшүүлж оролцох нь хуулиар хаалттай. Мөн тосгонд 100-гаас доошгүй, хотод 500-гаас доошгүй оршин суугчийн дэмжлэг авсан иргэн хот, тосгоны Зөвлөлийн гишүүнд нэрээ дэвшүүлэхээр төсөл тусгасан байна.

Энэ талаар А.Бямбажаргал “Эрдэнэт, Дарханыг улсын зэрэглэлтэй хот гэж нэрлэнэ. Статусын хувьд аймгаас дордохгүй. Дордохгүй гэдэг нь хотын гэдэг утгаар тодорхой бодлого зорилтын асуудлыг шийдвэрлэх талаар Ерөнхий сайд, Засгийн газартай шууд харилцах боломж бий болно. Хэрэв аймгийн төвүүд орон нутгийн зэрэглэлтэй хот болох юм бол хотын татварын асуудлыг хуулиар шийдэх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засгийн хувьд давуу тал бий болно” гэв.

С.Сүлд