Монголд хийх боломжгүй мэс засал хийлгэхээр манай улсын 20 орчим иргэн БНЭУ-д очсон бөгөөд тэдний олонх нь маш хүнд мэс заслыг удаа дараа хийлгээд буй. Гэвч коронавирусний халдвар дэгдсэний улмаас тус улсад хоол хүнсний хомсдол үүсээд буй. Үүнээс болж хагалгаанд орсон иргэд хүнсний дутагдалд орж, тэнхэрч чадахгүй байх эрсдэл үүсээд буй. Яг ийм үед өөрөөс нь тусламж хүссэн эмэгтэйд Элчин сайд Г.Ганболд "Би туслах үүрэггүй, туслахгүй" гэж хэлсэн тухайгаа манай сайтад ярьсан юм. Тиймээс уг асуудлаар БНЭУ-д суугаа Онц бөгөөд Элчин сайд Г.Ганболдтой ярилцлаа.
-Энэтхэгт яг хэдэн иргэн байгаа талаар УОК болон таны хэлсэн хоёр тоо зөрж байна лээ. Яг хэдэн иргэн байгаа юм бэ?
-400 гаруй лам бий. Эндээс 18 хүртэл насны хүүхэд 260 байна гэсэн тоо өгсөн. Ламхай нар уг нь нутаг буцах хүсэлт гаргасан. Гэтэл эндээс Монгол хүртэлх зардал дээр нь тусгаарлагдах байрны төлбөрийн асуудал байна гээд буцахаа больсон. Үүнээс гадна эмчилгээ, богино хугацааны сургалт, их, дээд сургуулийн оюутан, аялалаар яваа 200 хүн бий.
-Эдгээрээс эмчилгээний чиглэлээр очсон хэдэн иргэн бий вэ?
-20 хүн. Донор, асран халамжлах хүмүүс нь ороод шүү дээ. Ийм хүнд нөхцөлд удаан хугацаанд хөл хорионд байхаар ямар ч хүн бухимддаг юм байна. Хоол хүнсний хомсдол үүсэж байна. Нөгөө талаасаа энэтхэгчүүд уургаа буурцаг, ногооноос авдаг. Манайхан бол махнаас авдаг. Гэх мэт ялгаанаас болж хоол унд тохирохгүй байна. Мөн өдийд Монголд хаврын улирал болсон бол энд ид халуун үе. Ийм бэрхшээлээс болж хүмүүст амаргүй байгаа. Тэр бүрийг нь би ойлгож байна. Бие, сэтгэлээрээ мэдэрч байна. Яагаад гэвэл, би ч гэсэн энд суралцаж байсан. Анх ирсэн хүмүүст ямар байдгыг мэднэ. Яг үнэндээ зарим хүмүүс жаахан сүртэй хэлэхгүй бол, том дарга нараар хэлүүлэхгүй бол, цахим сүлжээгээр цацахгүй бол болохгүй гэдэг байдлаар ханддаг бэрхшээл байна. Гэхдээ асуудал гээд энэ бүхнийг даван туулахаас замгүй.
-Тэгэхээр та зарим иргэнийг сүржигнэж байна гэж хэлэх гээд байна уу?
-Тэгж хэлвэл дахиад л хүмүүст загнуулах байх. Ийм нөхцөлд ажил хийхдээ янз бүрийн юм сонсоно гэсэн бэлтгэлтэй ёстой юм байна. “Таны талаар ийм муухай мэдээл гарчихаж. Залруулъя” гэж байснаа “Үүдэнд чинь очиж хэвтэнэ” гэж ярих жишээтэй. Хүн болгон биш шүү. Гэхдээ аль юмнаас бэхршээх вэ. Ажиллаад л байхаас яахав.
-Элчин сайдын яамны байр хэр хэмжээтэй юм бэ?
-Ээ зайлуул даа. Нэг талдаа контор. Нөгөө талдаа орон сууцны байр бий. Энд ажилчдаас гадна санхүүгийн хүндрэлд орсон, эмчилгээгээр ирсэн гэр бүлийг байрлуулсан.
-Эмчилгээгээр очсон гэр бүлийн гурван хүн, дээр нь ядуусын хороололд ажилладаг байсан эмэгтэй гээд дөрвөн хүн байгаа байх аа?
-Дөрөв ч гэсэн Монгол Улсын иргэн шүү дээ.
-Тэр ч тийм л дээ. Ажилчдын сууцны барилга хэр том юм бэ?
-Хоёр давхар барилга. Бусад Элчин сайдын яам шиг боломжтой биш шүү дээ. Манай ажилчид байрлахаас гадна хоёр өрөө сул байсан. Сул өрөөнд тусламж хүссэн иргэдийг оруулсан. Ийм л зүйл.
-Тэгэхээр тусламж хүссэн иргэдийг байрлуулах боломжгүй юм байна. Тийм үү?
-Яг тийм. Хэрвээ боломж байгаад нөхцөл нь байсан бол хэндээ гэж хадгалах юм бэ. Эрэгтэй хүнтэй хамт эмэгтэй хүнийг хамт байлгаж болохгүй биз дээ. Гэр бүл биш л бол.
-Монгол Улсаа төлөөлөн суугаа Элчин сайд яг ямар үүрэгтэй байдгийг та манай уншигчдад хэлж өгч болох уу?
-Үндсэн таван үүрэгтэй. ИРГЭН болон ААН-ийн ЭРХ, ашиг сонирхолыг хамгаална. Виз болон бусад нөхцөлийг хөнгөвчлөх үүрэгтэй. Үүнийг хариуцдаг консулын ажилтан бий. Дараагийнх нь хоёр улсын дипломат харилцааг бэхжүүлэх, улсаа төлөөлөх үүрэгтэй. Тун товчхон танилцуулж байна шүү. Гуравдугаарт, суугаа орноо хуулийн хүрээнд судалж, төвдөө тогтмол мэдээлэл өгч танилцуулах үүрэгтэй. Тэгэхгүй бол хааяа нэг мэдээлэл өгвөл ойлголцлын зөрүү үүсэх эрсдэлтэй. Тагнах чагнах биш шүү. Дөрөвдүгээрт, өөрийн улсдаа элэгтэй ханддаг олон нийтийг бий болгох, улсаа сурталчлах үүрэгтэй.
-Иргэдийн эрх ашиг хамгаална гэхээр онц шаардлагатай үед Монгол Улсын иргэдэд туслах нь таны үүрэгт хамаарах уу?
-Хамааралгүй яах вэ. Гэхдээ нөөц боломж байхгүй бол яах юм бэ. Төв рүү олон санал хүргүүлсэн. Судалж байна. Манай улсын боломж ямар билээ. Жишээлбэл, тусгаарлах байранд 21 хоног байх ёстой. Нисгэгч, эмч нарын хүрэлцээ хэр билээ. Түүнээс биш иргэдээ татахгүй гэж хэлээгүй. Сүүлийн Монгол иргэнээ хүртэл татна гэж хэлсэн шүү дээ.
-Энэтхэгт хагалгаанд орсон 13 настай охинд туслахгүй, туслах үүрэггүй гэж та ээж Б.Мөнхзулд нь хэлсэн юм уу?
-Яалаа гэж тэгж хэлэх вэ дээ. Б.Мөнхзул надтай ирж уулзсан. Тэгэхдээ “Таны талаар муухай мэдээ гарсан байна. Залруулна аа” гэж хэлэхээр нь “Хэрэггүй ээ” гэсэн. Гэтэл уржигдар маш олон хүн ярьсан. Бүгд ууртай бухимдалтай байсан. Магадгүй зохион байгуулалттай ярьсан байх. Түүнээс биш би юу гэж тэгж хэлэх юм бэ. Би чамд хэлсэн шүү дээ. Сүртэй, дорвиун ярихгүй бол хүн анзаарахгүй гэж бодож байх шиг байна.
-Тэгэхээр таныг гүтгэсэн гэж та үзэж байгаа хэрэг үү?
-Тэгэлгүй яах вэ. Би Элчин сайдын хувиар "Эмчилгээгээр ирсэн хүмүүс санхүүгийн хүндрэлтэй байна. Мөнгөн тусламж үзүүлье" гэсэн. Үүнийг Гадаад харилцааны яам уриалгахан хүлээж авсан. Ингээд “Мөнгө төгрөгийг яаж тараах вэ” гэдэг заавар явуулъя гэсэн. Гэх мэтчилэн ажиллахгүй биш ажиллаж байна. Бүрэн шийдэгдээгүй болохоор бүх хүнд хэлж чадахгүй байна. Чамд учир байдлыг тайлбарлах үүднээс хэллээ. Үүнээс гадна Энэтхэгийн талаас онгоц гаргах боломж байна уу гэдгийг судлая гэж Гадаад харилцааны яаманд уламжилсан. Би дур мэдэж шийдвэр гаргаж юм ярьж болохгүй. Төвөөс зөвшөөрвөл Энэтхэгийн талтай ярилцана.
-Би таниас хувийн болоод сэтгүүлчийнхээ үүднээс нэг зүйл гуйж болох уу?
-Бололгүй яах вэ.
-Би Элчин сайдаар ажиллаж байсан цөөнгүй хүнийг танина л даа. Тухайн оронд өвдсөн тусламж хүссэн хүмүүст хоол хийж өгч байснаас эхлээд гоё гоё түүх мэддэг. Хагалгаа хийлгэж хөлд орох боломжтой болсон ч хоол хүнсний дутагдалд ороод байгаа 13 настай охинд та аяга шөлний мах дөхүүлж өгөх боломжтой юу?
-Тэр бололгүй яах вэ. Маргааш тахианы мах аваад очъё. Гэхдээ нэг зүйл ойлгоорой. Дели хотын гудамжаар явуулахгүй байгаа. Дээр нь “Сэтгүүлчид хэлээд асуудлаа шийдүүлж болдог юм байна” гэдэг хандлага нийгэмд бугших вий. Би үүнээс эмээж байна.
-Тэр гайгүй байх аа. Делид тусгай дугаартай автомашин явуулж байгаа биз дээ?
-Тиймдээ л ажилдаа явж байна. Дээр нь эмнэлэгт очих шаардлагатай хүмүүсийг хүргэж өгч байна.
-Энэтхэг дэх иргэдэд мэдээллээ хэр сайн хүргэж чадаж байна вэ?
-Манайх фэйсбүүк хуудсаа хакердуулсан. Тиймээс 2016 онд дахин нэг хаяг нээсэн. Тэрүүгээрээ дамжуулж мэдээлэл хүргэж байгаа. Элчин сайдын яамны хувьд суурин утасны хоёр сүлжээтэй. Зарим хүмүүс их удаан ярих юм. Энэ хооронд бусад нь залгаад утсаа авсангүй гэх юм. Миний гар утасны хувьд үргэлж нээлттэй байдаг. Хэн залгана, түүнтэй асуудлынх нь талаар ярилцдаг.
-Санхүүнийн хүндрэлд орсон иргэдэд туслахаар ажиллаж байгаа юм байна. Тэгвэл Элчин сайдын яамны төсвөөс нэн шаардлагатай иргэдэд туслах боломж бий юү?. Ийм төсөв байна уу?
-Ямар юмных нь тийм боломж байх вэ. Үндэсний аудитын газраас улсын төсвийг зориулалтын бусаар зарцуулсан байна гэнэ шүү дээ. Ганц энэ ч биш. Олон жил болсон Элчингийн барилгыг засах төсөв ч алга. Хэрвээ хэн нэгэнд туслая гээд мөнгө бариад гүйвэл “Ямар учиртай хүнд туслах гээд байна, ямар нэг ашиг сонирхол байна уу” гээд зэмлэнэ. Энэ бол ганц миний зовлон биш. Би нэг зүйл хэлж болох уу?
-Бололгүй яах вэ.
-Надтай хамт дөрвөн хүн ажилладаг. Консулын ажил хийдэг хүн ч бий. Би чадлаараа л хүмүүст тусалж байна. Тэд ч үүнийг ойлгож байгаа байх.
-Энэтхэгийн нөхцөл байдал ямар байна вэ. Халдварын эрсдэлээрээ дэлхийд 17 дугаарт жагсаж байсан. Энэ саараах дүр зураг ажиглаж байна уу?
-Олон иргэнтэй, том газар. Бусад улстай харьцуулахад өвчлөлийн тоо, нас баралт харьцангуй бага байна. Энэтхэгийн зүгээс хатуу арга хэмжээ авч байна. Ирэх сарын 3-ныг хүртэл хатуу хөл хорио тогтоосон. Цааш үргэлжлүүлэх, эсвэл цуцлах эсэх нь одоогоор тодорхойгүй байна. Хөл хорио тогтоохоос өмнө халдварын тохиолдол маш эрчимтэй байсан. Одоо саарч байна. Гэхдээ тоо буурахгүй байна.
-Зарим улс орнууд иргэдээ татахад хойрго хандсан улс орнуудад шахалт үзүүлж эхэлсэн байна лээ. Энэтхэгийн зүгээс ийм хандлага гаргаж байна уу?
-Яалаа гэж тэгэх вэ. Хоёр улсын дипломат харилцаа шүү дээ. Нэг удаагийн зүйлээс болж “Хүнээ ав. Дипломат харилцаагаа эргэж харна" гэж болохгүй. Харин үүний оронд “Бид та бүхэнд тусална” гэж хэлсэн. Энэтхэгт байгаа иргэд зөвхөн нэг газар байхгүй шүү дээ. Зарим нь Делид байна. Зарим нь Делигээс маш хол газар байна. Тэдгээрийг цуглуулахад ямар ажил орохо нь ойлгомжтой.
-Тэгвэл Энэтхэгийн зүгээс агаарын замаа нээх боломжтой гэж ойлгож болох уу?
-Манайхаас хүсэлт тавьбал боломжтой.
Г.Нацаг-Эрдэнэ
