Сэлэнгэ аймгийн Засаг дарга Ш.Оргилтой цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Сэлэнгэ аймгийн хувьд үр тариалалтын ажил ямар хувьтай явж байна. Энэ жилийн хувьд Атрын 60 жилийн ойн баяр тохиож байгаа шүү дээ?

-Сэлэнгэ аймаг энэ жилийг “Бүтээн байгуулалт өрхийн аж ахуй”-г дэмжих жил болгон зарласан. Жишээлбэл, өрхийн үйлдвэрлэл буюу жижиг дунд үйлдвэрлэл эрхлэхэд нь дэмжлэг үзүүлж, төм ногоо тарих, боловсруулах зэргийг анхаарч ажиллаж байна. Мөн бидний хувьд цагаан сараас хойш бүх ажлыг Атрын 60 жилийн ойд зориулан явуулж байна. Энэ жил улсын баяр наадмыг долдугаар сарын 5, 6-ны өдрүүдэд зохион явуулах саналыг Засгийн газарт хүргүүлсэн. Учир нь аймгийнхаа наадмыг улсын аварга арслан заан, газар газрын хурдан морьд, мэргэн харваачид цугласан өргөн дэлгэр хийхээр шийдэж ийн долоо хоногийн өмнө зохион байгуулах санал гаргасан юм. Мөн улсын төсвийн болон орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаар хэд хэдэн ажил хийхээр төлөвлөсөн.

-Тухайлбал?

-Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум руу 22 км засмал зам тавина. Төсөв нь шийдэгдсэн. Тендер нь зарлагдаад явж байна. Мөн Сэлэнгэчүүд гаднын зочид төлөөлөгчдийг зочлуулах Сайханы хөтөл рүү найман км хатуу хучилт зам тавьж байна. Энэ хүрээнд Монгол Улсад анх удаа 70 метрийн урттай, 30 метрийн өндөртэй шилэн тавцантай гүүрийг Сайханы хөтлийн хоёр өндөр хавцал дээр барина. Алтанбулагийн хил 24 цаг үйл ажиллагаа явуулдаг болсныг иргэд мэдэж байгаа. Тиймээс бүтээн байгуулалтыг эрчимтэй өрнүүлж, аялал жуулчлалыг хөгжүүлнэ.  Ман шилэн тавцантай гүүрийг Сэлэнгэ аймагт үйл ажиллагаагаа явуулж буй томоохон компаниуд болон аймгийн Тамгын газартай хамтарсан хөрөнгө оруулалтаар хийж байна.

-Тариалалтын явц хэдэн хувьтай байна?

-Сэлэнгэ аймгийн 17 сумтай. 16 нь газар тариалангийн бүс нутагт тооцогддог. Эдгээр суманд тариалалт жигд явагдаж байна. Бид улсын хэмжээнд  үр тариалалтын 50-60 хувийг дангаараа хангадаг. Тийм ч учраас Атрын 60 жилээ өндөр их ургацтай, угтахаар хичээж ажиллаж байна. Мөн хадгалалт сайтай, амт чанартай, хурдан болдог “Сэлэнгэ-V” гэх соортын төмсийг Улсын аварга “Элит үр” гэх компанитай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулан зах зээлд нэвтрүүлэхээр төлөвлөлөө. Өөрөөр хэлбэл, нутгийн брэндтэй болно гэсэн үг.

-Сэлэнгэ аймгийн хувьд газар тариалангийн бүс нутаг учраас бэлчээрийн мал аж ахуйг хэрхэн зохицуулж байна вэ?

-Газар тариалангийн бүс нутаг гэдэг нь эрчимжсэн мал аж ахуйг газар тариалантай хослуулан явуулахыг хэлдэг. Энэ бол нэг жилийн дотор шийдэх асуудал биш. Магадгүй 5, 10 жилийн дараа малчид тариаланчид маань хоорондоо зохицож байж, бэлчээрийн мал аж ахуй Сэлэнгэ аймагт байхгүй болно. Ингэхээр малчид тариаланчид хоорондоо нэгэндээ тэжээлээ тавьж өгөөд, хоорондоо хэрхэн хамтарч ажиллаж байна вэ гэдгээс шалтгаална. Жишээ нь, арван үхрийг фермерийн хэлбэрээр эрчимжүүлээд явах нь зуун үхэр хариулснаас илүү үр шимтэй байна. Засгийн газар ч гэсэн маш нарийн дүрэм журмыг нь бас баталж өгөх хэрэгтэй байгаа юм.

-Сэлэнгэ аймагт үр тариа хадгалах нөөц газар хэр их байдаг вэ?

-Хөдөө аж ахуйн яамнаас болон компаниуд өөрсдөө авч байна. Хадгалалтын тал дээр манай аймагт ямар ч асуудал байхгүй.

-Тэгвэл үр тариа, хүнсний ногоогоо худалдаалахад ямар нэгэн бэрхшээл тулгарч байна уу?

-Хүнсний ногоо ченжүүдийн гарт орчхоод байгаа нь асуудал болоод байна. Хаврын улиралд тариалан намар ургацаа хураахад хичээлийн шинэ жилтэй давхацдаг тул тариаланчдад мөнгөний хэрэгцээ их гардаг. Тиймээс 10, 20, 50 төгрөгөөр үнийг нь буулгаж нэг нэгнээсээ өрсөж зардаг юм. Ингэхээр өрхийн үйлдвэрлэл хөгжихгүй байна. Уг нь намар хурааж аваад тодорхой хэмжээг нь ченжид өгч, үлдсэнийг нь зоориндоо хадгалахад өвөл нь 1000 төгрөг болно. Хэдэн төгрөгөөр өсгөөд зарвал тэдэнд хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, тариаланчдын хураасан ургацыг ченжүүдийн гараар дамжуулдаггүй байхад л анхаарах хэрэгтэй байгаа.

Б.Лхам