Залуус өөр, өөрийн хүсэл мөрөөдөл, хэв маягаар амьдарч байна. Тэдний ертөнцийн гэрэл гэгээ, сайн сайхныг “Залуус” булангаар дамжуулан тантай хуваалцах болно. Бид энэ удаагийн дугаарынхаа зочноор улсын заан Б.Сериктэй ярилцлаа.
-Та сайхан зусаж байна уу?
-Сайхаан. Та сайхан зусаж байна уу.
-Бэлтгэл сайн хангаж байна уу, бяр их үү заан аа?
-Бяр их ээ.
-Нутгийн бөхчүүдтэйгээ анх удаа наадмын бэлтгэл хийж байна уу?
-Гал ахалж бол анх удаа, нутгийнхантайгаа Харзтайд хоёр дахиа бэлтгэл сургуулилтаа хангаж байна. 2017 онд Харзтайд наадмын бэлтгэлд гурав хоночихоод аймгийнхаа наадамд барилдаж байсан. Өнгөрсөн жил Завхан аймгийн “Даян” дэмжээнд гарди Б.Гончигдамба багшийн удирдлага дор бэлтгэл сургуулилтаа хийсэн, тэр жил улсын заан цол авсан.
-Хамгийн анх наадмын бэлтгэлд гарсан нь хэдэн он бэ?
-2013 онд, одоогоос 10 жилийн өмнө гавьяат дасгалжуулагч Ц.Шийрав болон К.Канат багштайгаа Тэрэлжийн уул ус тэгширсэн сайхан хангайд бөхийн галд анх удаа бэлтгэл хийж үзэхдээ бөхийн галын дэг жаягтайтай танилцаж, галын наадам тэмдэглэж үзсэн дээ.
-Улсын баяр наадмын өсвөрийн барилдаанд үзүүрлэсэн барилдаанаа эргэн дурсвал?
-13 жил өнгөрсөн байна. 2010 онд Улсын баяр наадмын өсвөрийн барилдаанд зодоглож, Ө.Дүүрэнбаяртай түрүү булаалдах даваанд үлдэн үзүүрлэсэн. Барилдаан барьц сонгоонд хүрээд эхэлж би авч алдсан. Улмаар Ө.Дүүрэнбаяр барьц сонгож, давсан юм. Өмнөх жил нь би наадамд барилдаж, шөвгийн наймд үлдэн одоогийн улсын арслан Э.Оюунболдод унасан.
-Тэр үедээ бол сумын заан цолтой байсан байх аа?
-2010 онд улсын начин Б.Баатарцол ах намайг хотоос дөнгөж 70 км-ын зайтай Төв аймгийн Эрдэнэ сумын наадамд хөтөлж сумын заан болгож байлаа. Сумын цол аваад их урамшсан, бэлтгэл сургуулилтаа ч идэвхижүүлж эхэлсэн. Дараа жил нь Баян-Өлгий аймагт аймгийн заан болсон. 2012 онд аймгийн заан цолтойгоор Улсын баяр наадамд хоёр давсан. Гурвын даваанд шинэхэн гарди Ж.Бат-Эрдэнэд өвдөг шорооддог юм. Улсын аварга П.Бүрэнтөгсийн аймгийн арслангаас улсын арслан болдог наадам. Ер нь Улсын наадамд хоёр юм уу гурвын даваанд унадаг байлаа. Тэгж явсаар 2017 онд улсын харцага Т.Баасанхүүгээр тав давж улсын начин цол авсан.
-Улсын харцага Т.Баасанхүүг давсан барилдааныхаа талаар эргэн дурсахгүй юу?
-Урд жил нь тавын даваанд улсын арслан Э.Оюунболдод амлуулаад унасан. Цолны даваанд гараад үзчихээр сэтгэл зүйн хувьд тайван болчихдог юм билээ. Цол авдаг жилээ бол заалны барилдаануудад тогтмол барилдаж, бэлтгэл сургуулилтаа ч ярих юмгүй сайн тааруулсан. Улсын харцага Т.Баасанхүүтэй барилдахад багш нарынхаа хэлсэн захисанаар яараагүй.
-Тэгвэл улсын заан болсон өнгөрсөн наадмын тухайд?
-Өнгөрсөн жилийн наадам маш сайхан болсон. Улсын начин болсноос хойш таван жил цолоо ахиулаагүй байсан. Таван жилд нэг болдог 1024 бөхийн барилдаанд цолоо ахиулна гээд бэлтгэлээ маш сайн хийлээ. Тавын даваанд аймгийн арслан Ц.Төмөрцоожийг амалж, зургаагийн даваанд Булган аймгийн харьяат, улсын начин Э.Сумъяабатыг амалж давсан. Цөөхөн бөхөөс амалсан. Барилдаан таарахгүй бөх гэж байдаг даа, тэр бол Э.Сумъяабат. Гэхдээ багш нартайгаа ярилцаж, зөвлөлдөж байгаад өмнө нь барилдаж үзсэн бөх, мэх, бярыг нь гадарлах бөхийг амалж авсан даа. Ингээд харцага болж байгаа юм. Долоогийн даваанд багын найз маань гэнэтийн бэлэг барьж, найзаараа улсын заан цолоо авсан.
-Яг асуух гэж байлаа. Улсын заан Д.Анар таныг амласаныг сонсоход юу бодогдох юм?
-Д.Анартай өмнө нь наадмаар дөрвийн давааны оноолтоор таарч унасан. Найз маань намайг амласаныг эхэндээ бол мэдээгүй. Долоогийн даваа том даваа. Яаж барилдахаа л бодож, сэтгэл санаагаа төвлөрүүлдэг үе л дээ. Д.Анарыг ам авах хүртэл хамт сууж байсан юм. Ам авахаар явахдаа Д.Анар надтай дугараа ч үгүй. Тэгсэн хажууд байгаа хүмүүс чамайг авсан гэхэд л тайвширсан. Бид хар багаасаа найзалсан болохоор нуулгүй хэлэхэд улсын заан болчихлоо л гэж бодсон. Барилдах тухай бодоогүй.
-Улсын заан цол аваад ханасан уу, наймын даваанд жаахан яарч барилдлаа?
-Тийм ээ. Даян аваргатай шийдэмгий барилдаад унасан. Барилдахын өмнө багш нар зөвлөсөн ч тухайн үедээ улсын заан болчихсон болохоор ухаангүй баярлана, учиргүй хөөрсөн дөө. Багш нарын зөвлөгөө нэг чихээр ороод нөгөө чихээр гарч байгаа юм. Баян-Өлгийгөөс 76 жилийн дараа улсын заан цолтон боллоо гээд ханасан л даа.
-Хэт их сэтгэл хөдлөл таны амжилтанд сөргөөр нөлөөлж дээ?
-Тэгсэн. Би улсын начин болохдоо бас их баярласан. Харцага цолны даваанд О.Хангай аваргатай сонин барилдаж унасан. Цол ахихаараа жаахан яарч барилддаг хүн шиг байгаа юм. Дээр нь сэтгэл хөөрөл өндөртэй хүн дээ.
-Улсын заан болоод очиход тань нутгийнхан нь хэрхэн хүлээн авав?
-Улсын заан цолоо авангуутаа Баян-Өлгий руу шууд ниссэн. Гэртээ хальт ороод дээлээ дөнгөж сольж амжсан. Нутгийнхан чинь хүлээж байгаа гээд хувийн онгоцоор шууд аваад явдаг юм. Д.Анар найз бас очсон. Сүүлдээ миний цолны найр юм уу, Д.Анарын найр юм уу. Нутгийнхан маань тэгж найз бид хоёрыг халуун дотно угтан авсан. Заан цолны найр нутагт маань гурав хоног хавтгай болсон. Нутгийн олон түмнийг баярлуулж, тэр баяраа хамт хуваалцах сайхан юм билээ. Улсын заан цолонд хүрэхэд гэр бүл, дэмжигч байгууллагууд, Сүлд спорт хорооны хамт олон, нутгийн дэмждэг ах нарын дэмжлэг, багш дасгалжуулагчийн зөвлөгөө маш том дэмжлэг болсон.
-Заан болсон жилийн наадмын өмнө хэр өнгөтэй байв. Ойр орчмын хүмүүс таныг сайн байгаа гэх юм уу?
-Монголчууд “Наадмын өнгө” гэдэг дээ. Бөхчүүд өөрсдийгөө мэднэ гэж юу байх вэ. Хүмүүс бол чи өнгөтэй байна, бэлтгэл сургуулилт чинь маш сайн байна шүү гэж амжилт хүсэж байгаа нь маш том урам болдог. Мөн хажууд байгаа бэлтгэл хамт хийдэг хүмүүс их том урам өгч байна. Тэгэхээр нь би ийм цолонд хүрч болох юм байна гэх итгэлийг авдаг. Д.Анар найзыгаа улсын начин цолонд хүрэхэд би бас энэ цолонд хүрч болох юм байна гэж бодсон.
-Таны хувьд үндэсний бөхөөр барилдахын хамгийн тулсан сайхан мэдрэмж гэвэл?
-Үндсэний бөхийн наадмын үзүүр, түрүүнд үлдэх хамгийн сайхан мэдрэмж. Үүний төлөө бэлтгэл сургуулилтаа хийж байна даа.
-Алтан цомын төлөөх барилдаанд та бараг барилдаагүй.
-Алтан цомын төлөөх барилдаанд манай аймаг шилдэг наймд шалгараад долоон аймагтай тойргоор барилдсан. Миний хувьд бэртэл гэмтлийн улмаас барилдаж чадсангүй. 21 аймгаас наймдугаар байрт жагсаж сайхан барилдсан. Бөхчүүдийн бэлтгэл сургуулилт өнгөтэй сайхан байна.
-За та сайхан наадаж, цолоо ахиулахын ерөөл өргөе?
-Нийт Монголынхоо ард түмэн, Баян-Өлгий аймгийн зон олон минь сайхан наадаарай.
Д.Батчулуун
