Украйны асуудлаас болоод ОХУ-ыг олон улсын давцанд ганцаардуулах бодлогыг Америк барууныхан  явуулах болсон. Харин Оросууд европын орнуудад нийлүүлж буй байгалийн түлшээ БНХАУ-д нийлүүлэх талаар нэлээд эрчимтэй хөөцөлдөж сүүлийн зургаан жилийн турш шийдэж чадахгүй байсан асуудлуудаа шийдэж гэрээгээ байгуулж дөнгөсөн. Олон улсын харилцаанд багагүй шахалтанд ороод байгаа Оросуудад одоо сайн муу байх нь хамаагүй нөхөр болох улс орон тун хэрэгтэй байгаа цаг. Тийм ч учраас Оросуудын хөрш орон, бүс нутагтаа явуулах бодлого нэлээд зөөлөн эерэг хандлагатай болоод ирлээ.

    Ялангуяа манай эрх баригчдад нэлээд хатуурхаж, элчин сайдыг нь батламжлахгүй удааж, Ерөнхий сайдын айлчлалыг цуцлаад байсан Оросууд урьдын найрсаг харилцаагаа эргэн сэргээж, илүү ажил хэрэгч идэвхтэй болоод эхэллээ. Энэ нь хойд хөрштэйгээ шийдэж чадахгүй байсан асуудлуудаа шийдэж хамтарсан өмч хөрөнгө, байгууламж, төслүүдээ урагшуулах таатай нөхцлийг бидэнд олгож байна.

    Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг тус улсад айлчлах үеэр Роснефть компанитай Монгол Улсад газрын тос олборлох, нефть боловсруулах үйлдвэрт хөрөнгө оруулалт хийх асуудлыг хэлэлцэж Монгол Оросын хамтарсан “Монросцеветмент” “Уулын баяжуулах эрдэнэт үйлдвэр” зэрэг томоохон төслүүдийнхээ ирээдүйг тодорхойлсон яриа хэлэлцээрийг хийсэн нь нэлээд үр дүнтэй болсон гэж ажиглагчид үзэж байна.

    Гэвч энэ бүхнээс илүүтэй томоохон асуудлыг нэг тийш болгож чадсан нь төмөр замын цариг түүнээс улбаатай маргаан байсан юм. Үйлдвэр хөдөө аж ахуйн сайд Х.Баттулга  зам тээврийн салбарыг тэргүүлж байхдаа “Оросууд Монголын газар нутаг дэвсгэр дээр тавьж байгаа төмөр замыг 50/50 гэсэн зарчмаар эзэмшдэг цаашдаа ч энэ зарчмаа хадгална шүү” гэж шахдаг хэмээн мэдэгдэж байсан. Энэ нь Монголын газар нутаг дэвсгэр дээр шинээр төмөр зам барихад өргөн царигийг ашиглах ёстой гэсэн зарчим бөгөөд Монгол Улс геополитикийн шаардлагаар ийм царигаар зам тавих ёстой гэсэн байр суурийг тэрээр түлхүү хамгаалж өргөн царигийн төлөөлөгчөөр ард түмэнд танигдаад авсан. Хэрвээ Хятадтай холбох төмөр замыг нарийн царигаар шийдвэл Оросын талаас шахалт үзүүлж, төмөр замын транзит тээврийн үнэ, татвараа нэмэх замаар манай төмөр замын өрсөлдөх чадварыг алдагдуулна гэх айдас ч үүнтэй зэрэгцээд яригдах болсон.

    Үнэхээр л Монголчууд Орос ах нарынхаа эрх ашигтай өөрсдийнхөө эрх ашгийг уялдуулахын тулд өргөн царигаар зам тавих ёстой юм болов уу? гэж эргэлзэх болсон. Гэтэл нөгөө талдаа тээврийн өртөг аль болох хямд байж манай нүүрс БНХАУ-ын зах зээлд өрсөлдөх чадвартай байна. Иймд эдийн засгийн үр ашиг талаасаа бодвол хүссэн хүсээгүй нарийн царигаар урагшаа зам тавихаас өөр сонголтгүй болоод байв. Гэвч төмөр замын царигийн асуудлыг С.Батболд, Н.Алтанхуяг нарын аль нь ч шийдэж чадахгүй байсаар сая УИХ-д нарийнаар тавих саналаа оруулав. Харин өдий болтол өргөн царигийн төлөө зодолдсоор ирсэн Х.Баттулга үүнд маш эгдүүцэж Н.Алтанхуягтай бодлого таарахгүй болсон шалтгаанаар ажлаа өгсөн. Ингээд тэрээр сул гишүүн болж байгаад царигийн зодооныг зад явуулна гэж эх сурвалжууд мэдээллэж байв. Гэвч өргөн царигийн үндсэн зохиогч ОХУ нарийн царигийг маань сайшааж орхилоо.

    Тодруулбал Оросын төмөр замын нэгдлийн дарга Н.Якунин “Монгол Улс шинэ төмөр зам төслийн хүрээнд хос царигтай болсон нь зүйтэй. Оросын талаас төмөр замын транзит тээврийн тарифыг нэмэхгүй” гэж мэдэгдлээ. Ийнхүү өргөн царигийн авторууд “бидний ямар ч эрх ашиг байхгүй шүү, та нар нарийн зам тавьсан нь зөв” гэж хэлснээр өнөөх улс орны нууц, геополитик яриад байдаг А.Гансүх, Х.Баттулга нарын өргөн царигийн төлөөх гүн ухааны онол ямар ч утгагүй зүйл болж хувирлаа.

    Оросууд ийнхүү аядуу байр суурь илэрхийлснийг эх сурвалжууд хоёр янзаар тайлбарлаж байна. Нэг хэсэг нь  байгалийн баялгийн асар их нөөцтэй тэд энэ салбарт бидний өрсөлдөгч болно. Тиймээс хугацаа хожиж манай тээврийн гол төслийг гацаах зорилгоор ийм жүжиг дэглэсэн. Үүнд нь Х.Баттулга, А.Гансүх нар хөтлөгдөж ороод дүрдээ итгэчихсэн. Нэг үгээр хэлбэр Оросууд тэднээр тоглочихсон гэж тайлбарлаж байна. Харин нөгөө хэсэг нь Оросууд БНХАУ-тай харилцаагаа маш сайн түвшинд байлгахын төлөө тэдний худалдаа бизнесийн ажиллагаанд ямар нэгэн жижиг саад үзүүлэхийг хүсэхгүй байна. Тиймээс Монголоос нийлүүлэх түүхий эдийн тээвэрлэлт нь Оросын ямар нэгэн нөлөө эрх ашгаас ангид байх нь зүйтэй гэсэн шийдлээр асуудалд хандаж бодол нь өөрчлөгдсөн байж болно гэж тайлбарлах ажээ. Аль өнцөгөөр асуудалд хандсан нь чухал биш. Ямартай ч тэд бидэнд урагшаа нарийн, хойшоо өргөн зам тавих нь нээлттэй гэж уриалгахан хандсан нь Монголд үүсээд байсан төмөр замын зодооныг тасалсан ашиг тустай шийдвэр боллоо.