2018 оны 1 сарын 26
Ч.Хүрэлбаатар: Монгол Улс 2021 он хүртэл гадаад төлбөрийн эрсдэлээс чөлөөлөгдсөн
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн тэргүүлсэн Засгийн газрын эхний 100 хоног энэ өдрүүдэд тохиож байгаа билээ. Ямартай ч Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн танхим өмнөх Засгийн газраасаа “Сэхээний тасгаас гарч энгийн тасагт шилжсэн эдийн засагтай улс орон”-ыг хүлээж авсан тул эдийн засгийн дорвитой том төслүүдийг хөдөлгөх байх гэж ард иргэд хүлээсээр 100 хоногтой нь золгоод байгаа. Тэдний хувьд “Чингис бонд”-ын 500 сая ам долларын өрийг “Гэрэгэ бонд” гаргаж төлчихөөд сууж байгаа. Саяхан Ерөнхий сайд танхимынхаа долоон сайдыг дагуулан БНСУ-д анхныхаа гадаад айлчлалыг хийж Монгол Улсын Засгийн газрын өрийг 700 сая ам доллараар нэмчихээд ирсэн. Энэ мэтчилэн У.Хүрэлсүхийн танхим ажиллаж л байна. Эдгээр болон бусад асуудлын талаар энэ танхимын гол сайдын нэг Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатартай дараах яриаг өрнүүллээ.
-Засгийн газрын 100 хоногийн хүрээнд танд тавих асуулт маш их байна. Та 2017 оны аравдугаар сарын 20-нд Сангийн сайдаар томилогдож ажилдаа орсон. Тухайн үед ирэх оны төсөв, төсвийн тодотгол хийх гээд Сангийн яам их ачаалалтай ажиллаж байсан. Тэр талаарх асуултаар ярилцлагаа эхлэх үү?
-Тийм ээ. Тэр үед үнэхээр их ачаалалтай байсан. Тухайн үед ажил авч байхад нийтдээ 800 тэрбум төгрөгийн үнэт цаасыг төлөх шаардлагатай, ер нь Засгийн газрын өрийн дарамт нэлээн хүндэрчихсэн, дээр нь 2018 оны нэгдүгээр сарын 5-нд төлөгдсөн “Чингис бонд”-ын 500 сая ам. долларын үндсэн өрийг төлөх гээд дарамт маш их байсан. Дээр нь улсын төсвийн мөнгөнд “Хоноцийн сэтгэл”-ээр ханддаг, эзэн хүний өөриймсөг сэтгэл Монгол Улсад огт байхгүй болчихсон ийм хүнд үед Сангийн яамны үйл ажиллагааг цэгцлэх, Засгийн газрын санхүү мөнгөн хөрөнгийн удирдлагыг оновчтой болгох, талаар нэг тарчихсан байсан төрийн мөнгийг буцааж Төрийн санд цуглуулах зэрэг олон ажлыг хийх шаардлагатай байсан. Товчхон дүгнээд үзвэл энэ нэгдүгээр сарын 5-нд төлж барагдуулсан “Чингис бонд”-ын 500 сая ам долларын үндсэн өрийг ямар нэгэн хандив цуглуулж барагдуулсангүй, улсын валютын нөөцөд нэг их хүндрэл учруулсангүй, энгийн байдлаар төлж дуусгалаа. Үүнээс гадна дотоодын гаргачихсан байсан 750 тэрбум төгрөгийн үнэт цаасыг буцааж төлсөн байгаа. Дээр нь нэмээд Засгийн газар өндөр буюу 16.85-18 хувийн хүүтэй 370 тэрбум төгрөгийн үнэт цаасыг Сангийн яам худалдаж авсан. Ийм өндөр хүүтэй үнэт цаасыг эргээд төлж л таарах учир тэр нь буцаад л төсөв дээр дарамт болж ирдэг. Засгийн газрын төлөх тэр хүү нь төсвийн зардал болоод л явчихдаг. Тухайлбал нэг их наядын үнэт цаас байлаа гэж бодоход зөвхөн хүү нь 170 гаруй тэрбум төгрөг болж байгаа юм. Ийм өндөр хүүтэй үнэт цаасуудаа Засгийн газар буцааж худалдаж аваад ирээдүйд ирэх хүүгийн дарамтыг бууруулах ажлууд хийлээ. Энэ нь өөрөө үндсэндээ 120 тэрбум төгрөгийн хүүгийн зардал хэмнэлээ гэсэн үг юм. Би Сангийн сайдаар очсоноосоо хойш Арилжааны банкуудаас нэг ч төгрөгийн зээл аваагүй. Харин дандаа буцааж төлж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, төр өөрөө хүүг нь төлөөд яваад байдаг өрийн дарамтуудаасаа салж байгаа юм. Өнгөрсөн хугацаанд голдуу ийм л ажлуудыг түлхүү хийж ирлээ.
-Гэтэл АН-ын зүгээс “МАН өрийг өрөөр дарж байна” гэж ярьж, шүүмжлээд байгаа. Энэ талаар юу хэлэх вэ?
-Өрийг өрөөр дарж байна гэж ярьж л байгаа. Гэхдээ энэ асуудлыг сайн бодох хэрэгтэй юм. Өнгөрсөн хугацаанд бид Арилжааны банкуудаас ганц төгрөгийн ч зээл аваагүй мөртлөө 1-1.2 их наяд төгрөгийн үнэт цаасыг буцаагаад төлчихсөн байна. Энд“Чингис бонд”-ын 500 сая ам. доллар ороогүй шүү. Дээр нь хүүгийн дарамтыг бид огцом бууруулж чадлаа. Эдгээрийг бид Засгийн газрын мөнгөн хөрөнгийн удирдлагыг сайжруулснаар хийж гүйцэтгэсэн гэж ойлгож болно. Монгол Улсын Засгийн газар баталгааг нь гаргаад авчихсан зээлийн мөнгөнүүд бүгдээрээ Арилжааны банкууд дээр оччихсон байсан. Нэгэнт л Засгийн газар баталгаа гаргаад, өрийг нь үүрч байгаа юм бол тэр мөнгөнүүд бүгдээрээ л Төрийн санд байрших ёстой юм. Бид энэ зарчмаар л ажиллаж тэдгээр мөнгөнүүдийг Төрийн санд байршуулж эхлээд явж байна.Төрийн мөнгө гадагшаа гарч талаар нэг тарчихаар юу болдог вэ гэхээр эргүүлээд Засгийн газар өндөр хүүтэй үнэт цаас гаргаж мөнгөөр нь зээлж авч байгаа юм. Товчхондоо төр өөрийнхөө Арилжааны банкуудад алдчихсан мөнгөө эргүүлээд өндөр хүүтэй бондын мөнгөөр худалдан авч байна. Нөгөөтэйгүүр Монголбанк мөнгөний бодлого явуулахын тулд эргүүлээд мөнгө татдаг байхгүй юу. Дахиад тэр мөнгийг өндөр хүү амлаж эргүүлэн татаж байна. Тэгэхээр нэг л төрийн мөнгөн дээр хоёр талаас хүү төлөөд яваа байхгүй юу. Бид үүнийг л алга болгож байна. Өөрөөр хэлбэл, “Хоноцийн сэтгэл”-ээр биш төрийн мөнгөнд эзэн хүний сэтгэлээр хандаад ирэхээр Төрийн сангийн данс сайжрах бүрэн боломжтой нь харагдаж байгаа юм. Саяын тэр их мөнгө буюу өрийг зээлээр төлөхдөө бид төрийн санхүүгийн удирдлагыг зөв болгох замаар нэлээн их мөнгө хэмнэж, эх үүсвэрийг татан төвлөрүүлсэн. Өөрөөр хэлбэл, төрд байх ёстой мөнгийг нь эзний сэтгэлээр эргүүлэн авч ирж, Төрийн санд нь байршуулж байна. Товчхондоо төрийн мөнгөнд хандах хандлагын өөрчлөлт гарснаар асуудлууд их аятайхан цэгцэрч байгаа юм. Дээр нь та бүхэн анзаарсан бол саяхан Монголбанктай хамтарч нэгэн том бодлогын арга хэмжээ авсан байгаа. Энэ нь юу гэвэл Засгийн газар өөрийнхөө ам долларыг зөвхөн Монголбанкинд худалдахаар болсон. Монголбанкинд худалдаж байгаа энэ мөнгө бол нэгдүгээрт, Монгол Улсын валютын нөөцийг бүрдүүлнэ. Хоёрдугаарт, Монголбанкинд худалдсан мөнгө нь шинээр мөнгө үүсгэгдээд худалдагдаж байгаа юм. Арилжааны банкуудад зарвал тэд нар өөртөө байгаа төгрөгийн эх үүсвэрээрээ ам. доллар худалдаад авчихдаг. Тэгэхээр Арилжааны банкуудаас иргэд, аж ахуйн нэгжүүд рүү гардаг зээлийн хэмжээ багасаад явчихна. Ингэхээр төсвийн бодлого, мөнгөний бодлогын үйл ажиллагааг уялдуулах зорилгоор эдгээр арга хэмжээнүүдийг авсан гэж ойлгож болно. Хоёр эдийн засгийг удирдаж явахад хоёр том бодлого маань бие биентэйгээ зөрчилддөг үр ашиггүй байдлыг зогсоохын тулд Монголбанктай Сангийн яам хамтран арга хэмжээнүүд хэрэгжүүлж байгаа юм.
-Та УИХ-ын Төсвийн байнгын хороон дарга байж байгаад Сангийн сайд болсон. Таны хувьд маш богино хугацаанд 2017 оны төсвийн тодотгол, 2018 оны төсвийг УИХ-аар батлуулах шаардлага үүссэн. Өөрийн тань хувьд Сангийн сайд болоод эдгээр асуудалд хандах хандлагад зарчмын ямар нэгэн өөрчлөлт гарсан уу?
-Оролгүй яах вэ. Бүхэл бүтэн Монгол Улсын төсөв санхүүг хариуцаж байгаа Сангийн сайд гэдэг бол маш хариуцлагатай, тэр хэрээр чанга зарчим баримтлах ёстой албан тушаал юм л даа.
-Гол баримталсан зарчим тань юу вэ?
-Нэгдүгээрт, Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх бол маш тодорхой чиглэл баримталсан шүү дээ. Хамгийн эхлээд Засгийн газар Монголын ирээдүй болсон хүүхдүүдийг азын сугалаа сугалуулж, аав ээжүүдийг нь хонон өнжин дугаарлуулдаг явдлыг үгүй хийе гэсэн. Гурван ээлжийн сургууль байж яагаад ч болохгүй ээ. Хүүхдүүд зайлшгүй цэцэрлэгээр хүмүүжих ёстой гэдэг үүднээс цэцэрлэг сургуулийн хүртээмжийг эрс нэмэгдүүлэх бодлого гаргасан. Ингээд 87 сургууль, 127 цэцэрлэгийн барилга шинээр барих хөрөнгө мөнгийг төсөвт суулгасан. Энэ бол цоо шинэ алхам. Тухайн үедээ 2007-2008 онд Монгол Улсын бүх сумдыг эрчим хүчээр хангах арга хэмжээ авсан юм. Тэр арга хэмжээ бол үнэхээр үр дүнгээ өгсөн, маш чухал ажил болсон. Яг тэр байдлаар Монгол орон даяар сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжийг эрс нэмэгдүүлэх үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна. Энэ бол маш том цар хүрээтэй ажил л даа. Хоёрдугаарт, газар, лицензийн наймааг ил тод болгох, дээр нь тэдгээр лицензүүд шилжих үед нь татвар төлдөг байх хуулийг оруулан ирж баталсан байгаа.
-Энэ бол далд эдийн засгийг ил болгоход үнэхээр том алхам болсон байх даа?
-Тэгэлгүй яах вэ. Энэ нь маш том далд эдийн засгаас татвар авдаг болж байгаа юм. Үүнийг зарим хүмүүс, тодорхой хүчнүүд ихээхэн эсэргүүцэж байгаа. Бид энэ арга хэмжээг зайлшгүй авах ёстой юм. Яагаад гэвэл “Айвенхоу Майнз” гэдэг компани өөрийнхөө хувьцааг Рио Тинтод худалдсан. Монголд орох ёстой баялаг дээрээс тэр компани ашиг олж байгаа үед бид татвар авах ёстой байхгүй юу. Гэтэл яг тэр хуулийн цоорхойгоор төлөгддөггүй. Тийм учраас тэд нэмэгдэл хувьцаа хийж байгаа бол бид холбогдох татваруудыг нь авч байх ёстой юм. Яах аргагүй Монгол Улсын баялаг л юм бол гадны компаниуд өөр хоорондоо зарж, үрээд яваад байдаг байж болохгүй гэсэн агуулгаар татварын шинэ бодлого баримтална. Ер нь иймэрхүү төрлийн хэлцэл хийгдэж байх үед бол татвар авдаг нь дэлхий нийтлэг жишиг шүү дээ. Бид тийшээ л алхаж байна. Үүн дээр зарим нь эмзэглээд улстөр хийгээд байгааг гайхаж л байна. Энэ бол зайлшгүй байх ёстой, бид хийх ёстой ажил юм. Гэх мэтийн иймэрхүү өөрчлөлтүүдийг хийсэн. Дээр нь хамгийн гол үр дүн гарч байгаа асуудал бол хууль дээдлэх, сахилга бат хариуцлагыг сайжруулах тал дээр нэлээн шаргуу ажиллалаа. Яг үүнийг ч У.Хүрэлсүх Ерөнхий сайд дөнгөж ажлаа аваад хэлсэн үгэндээ маш тодорхой тодорхойлсон шүү дээ. Мөн Засгийн газрын хуралдаанууд дээр бидэнд тавьж байгаа ганц шаардлага бол шударга, зарчимч ажиллахыг л байнга шахаж шаардаж байгаа. Бид ч үүний дагуу л бүх ажлаа явуулж байгаа. Ингэснээрээ ч төсөв санхүү дээр нааштай, ололттой үр дүн төлөвлөж байснаас ч давж гарч байгаа нь бидний урам зоригийг сэргээж байна.
-Валютын сангийн суурин төлөөлөгч Нэйл Сакер оны өмнөхөн хэвлэлийн хурал хийхдээ “ОУВС-гийн хөтөлбөрийн хэрэгжилт маш сайн байгаа” гэж дүгнэсэн. Төсвийн орлого 500 тэрбумаар давлаа. 2017 оны санхүүжилт 98 хувьтай гарсан санагдаж байна. Энэ үзүүлэлтүүдийг та товчхон дүгнэхгүй юу?
-За. Монгол Улсын Засгийн газар ОУВС-тай 2017 оны дөрөвдүгээр сард хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхэлсэн. Одоо шүүмжлэл дагуулсаар байгаа татварын нэмэгдэл энэ тэр тусгагдаад хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлснийг манай иргэд санаж л байгаа байх. Дараа нь Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр хүүхдийн мөнгийг бүрэн олгосноос болоод ОУВС хөтөлбөрөө зогсоочихсон байсан юм. Харин намайг Сангийн сайд болсны дараа ирж ажиллаад нэг, хоёрдугаар үнэлгээгээ хийсэн. Уг нь нэгдүгээр үнэлгээ нь долдугаар сард хийгдээд санхүүжилтээ хийгээд явах ёстой байсан ч тэр нь хийгдээгүй байсан. Ингээд аравдугаар сарын төгсгөлөөр ирээд арваннэгдүгээр сарын эхээр үнэлгээ хийгдсэн. Ингээд хоёр үнэлгээгээ нийлүүлээд Засгийн газар 2018 оныхоо тохирсон мөнгөнийхөө хүрээнд өргөн барьж УИХ-аар батлуулсан. Мөн 2017 оныхоо төсвийн тодотголыг ярьж хэлснээрээ хийсэн гэж үзээд түүнийг баталгаажуулсан. Энэ хооронд юу болоод өнгөрөв гэхээр Монгол Улсын зээлжих зэрэглэл нэг шатаар ахисан. Дүгнэвэл 2012 оноос хойш гурван шат уначихсан байсан л даа. Үүнийг эргүүлээд нэг шатаар ахиулсан нь багагүй амжилт гэж харж байна. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэхээр Монгол Улсын эдийн засаг сайжирч байна, хөрөнгө оруулагчдын итгэл сэргэж байна л гэсэн үг юм. Яг үүнтэй холбоотойгоор жилд 100 сая ам. долларын хөрөнгө дүрвэдэг байсан шүү дээ. Тухайлбал, 2015 оныг аваад үзвэл гадаадын хөрөнгө оруулалт хасах 100 сая ам. доллар болж байсан бол 2017 оны байдлаар нэг тэрбум 145 сая ам. долларын хөрөнгө оруулалт хийгдсэн байгаа юм. Тийм ч учраас Засгийн газар болон Монголбанкны зүгээс “Ам. долларын ханш өсөхгүй, эсрэгээрээ төгрөгийн ханш чангарна, Монгол Улсын валютын нөөц 2016 оны аравдугаар сартай харьцуулвал 3 дахин өсч, 3 тэрбум ам. долларт хүрлээ” гэдгийг зарласан шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл, өнгөрсөн хугацаанд авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээнүүд тууштай, зөв байсан нь нотлогдож байна. Тийм ч учраас ОУВС-гийн үнэлгээ сайн гарсан.
-Төсвийн орлого сүүлийн 4-5 жил дандаа хасах гарч байсан бол одоо нэмэх гарч эхэллээ шүү?
-Тэр ямар учиртай гэхээр АН-ынхан ингэдэг байсан юм. Би 2012-2016 онд УИХ дахь сөрөг хүчний төлөөлөл байсан л даа. Засгийн газар УИХ-д төсөв оруулж ирэхээр орлого, зардлыг нь нэмээд хаячихдаг байхгүй юу. Тэгэхээр УИХ дээр нэмэгдсэн орлого нь орж ирдэггүй. Ингээд нэгэнт орлого нь дутагдчихсан, гэтэл батлагдчихсан болохоор зардал гарах ёстой болоод явчихдаг. Тэгээд орж ирээгүй мөнгөө зээлээд авчихдаг.
-Нэг ёсондоо зохиомол орлого гэсэн үг юмаа даа?
-Яг тийм. Зохиомол орлого тавьчихдаг, зардал нь бодитойгоор гараад байдаг. Нэгэнт орж ирэхгүй мөнгийг зохиомол орлого тавиад л зээлээд авчихдаг. Ингэж л төсвийн орлогыг шал буруу тооцож байсан болохоор тэр их хэмжээний өр зээл тавьчихсан байгаа юм.
-Төсөв санхүүгийн олон улстай холбоотой нэг асуулт байна. Европын холбооны “Хар жагсаалт”-тай холбоотойгоор Европын холбоо болон Монгол Улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагаа зогслоо гээд шуугисан. Харин энэ асуудалд Засгийн газар яаралтай арга хэмжээ авч чадсан?
-Тийм. Тэр бол Европын холбоо татварын хувь, зорилгоор хамтарч ажилладаггүй 17 орныг зарласны дунд манай улс орчихсон байсан. Монгол Улсыг БНСУ болон Африкийн хэдэн оронтой хамт “Хар жагсаалт”-д оруулчихсан байсан. Энэ бол бас л нэг алдаа байсан л даа. Яагаад гэвэл 2016 оны дунд үеэс эхлээд Европын холбооноос анхааруулаад байсан юм билээ. Тэр нь татварын чиглэлээр, зорилгоор хамтарч ажиллах ёстой. Учир нь “Монгол Улсад байгаа гадаадын иргэд танай Арилжааны банкуудад данстай бол дансны мэдээлэл, дансны хуулгыг нь татварын байгууллагаар дамжуулан бидэнд өгөөч ээ” гэдэг хүсэлт тавьдаг байсан юм билээ. Үүнээс гадна гадаадын иргэд Монголын аж ахуйн нэгжүүдэд хувь эзэмшдэг бол түүний мэдээллийг мөн ялгаагүй татварын байгууллагаар дамжуулан бидэнд ирүүлээч ээ гэдэг хүсэлт тавьдаг байсан нь тухайн үедээ техникийн болон цаг хугацаа авах юм байна гэдэг тайлбар тавигдаж, манай нөхдүүд тоохгүй явсан байдаг. Тэгэнгүүт нь Европын холбоо тэр “Хар жагсаалт”-д оруулчихсан юм билээ. Миний хувьд энэ асуудалд яагаад шүүмжлэлтэй хандаж байгаа гэвэл Засгийн газарт нь хандаж байр суурийг нь авах ёстой байсан ч тэгээгүй.
-Энэ нь өмнөх Засгийн газарт холбогдох асуудал уу?
-Ер нь 2016 оноос хойш л яваад байсан асуудал юм билээ л дээ. Намайг Сангийн сайд болсноос 14 хоногийн дараа л “Хар жагсаалт”-д оруулчихсан л даа. Засгийн газарт хандаж “Хар жагсаалт”-д оруулсан бол бидний зүгээс эмзэглээд байх зүйл байхгүй л дээ. Хамгийн гол нь холбогдох мэдээллийг өгөлгүйгээр, яригдаж мэдэгдэлгүйгээр тийм шийдвэр гаргасан нь л гайхал төрүүлээд байсан. Үүнтэй холбоотойгоор бидний зүгээс Засгийн газарт татварын суурийг багасгах, ашгийг шилжүүлэх, зувчуулах тэдгээр байгууллагад нь нэгдэе, Монгол Улсын хууль тогтоомж, татварынхаа хуулинд өөрчлөлт оруулья, татвараар хамтарч ажиллах хэрэгтэй байна гэдэг асуудал оруулаад Засгийн газрын тогтоол гаргуулсан. Тэр тогтоолын дагуу Сангийн сайд Европын холбоо, Глобус форум тэр татварын суурийг зувчуулах, ашиг шилжүүлэх гэсэн Олон улсын байгууллагууд руу захидал явуулсан. Тэдгээр байгууллагууд 111 дэх орноор Монголыг бүртгэж авлаа гэдгээ мэдэгдсэн. Одоо энэ сарын 23-нд Европын холбооны хурлаар энэ асуудлыг эхний байдлаар ярилцана. Тэрэнд нааштай шийдвэр гарна гэдэгт итгэлтэй байгаа. Би өөрөө Европын холбооны бүх Сангийн сайд нар луу албан тоот бичиг явуулчихсан байгаа. Өөрөөр хэлбэл, “За бид нар 111 дэх орон боллоо. Бүх татварын хууль дүрмэндээ өөрчлөлт оруулахаар ажиллаж байна. Одоо харин та нар Монгол Улсыг “Хар жагсаалт”-аас хасахад Сангийн сайдынхаа хувьд дэмжиж туслаач ээ” гэсэн албан захидлыг Европын холбооны бүх Сангийн сайд нарт явуулсан.
-2016 оны УИХ-ын сонгуулийн дараа байгуулагдсан болон түүний дараа дахин байгуулагдсан танай Засгийн газар эдийн засгийг сэргээх ОУВС-гийн дэмжлэгтэй хөтөлбөр хэрэгжүүллээ. Энэ ч утгаараа эдийн засгийн нэлээн томхон шинэчлэл, реформуудыг явуулж байна. Эдийн засгийн хавдар гэж дүгнэж байсан төсөв мөнгө одоо ямархуу байдалтай байгааг дүгнэхгүй юу?
-Хувь заяаны эрхээр ч юмуу, тохиолдлоор ч юмуу миний бие УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооны даргаар хоёр удаа ажилласан. Дэлхийн банк санхүүгийн хямрал нүүрлэж байсан 2008 -2009 онд Төсвийн байнгын хороон дарга байсан. Тухайн үед С.Баяр Ерөнхий сайд байлаа. Ер нь тухайн үед нөхцөл байдал яг эвгүй болж эхэлж л байсан. 2008 оны сонгуулийн дараа Засгийн газар их ч хожимдож бүрдсэн юм. Байдал эвгүйтэж эхэлсэн тэр үед Ерөнхий сайд С.Баяр Монголбанкны Ерөнхийлөгч Батсүх бид хоёрыг дуудаад “За нөхцөл байдал эвгүй болж байна. Ямар хариу арга хэмжээ авах вэ” гэж асууж ярилцаж байсан юм. Би тэр үед маш тодорхойгоор “Нэгдүгээрт, ОУВС-гийн хөтөлбөр рүү богино хугацаанд шилжиж орьё, хоёрдугаарт, Монголбанкны мөнгөний бодлогын хүүг өсгөе, гуравдугаарт, төсвийн зардлыг багасгая” гэдэг зүйлийг хэлж байсан юм. Тэр их богино хугацаанд яригдсан зүйлийг С.Баяр Ерөнхий сайд шийдэмгий зангаараа дор нь ажил хэрэг болгохыг үүрэгдэж, 2008 онд улсын төсвийн зардлыг дандаа хасаад явсан. Яг тэр хувь заяа 2016 онд давтагдсан. 2016 оны сонгуулийн дараа дахиад л Төсвийн байнгын хороон дарга болж улсын төсвийг цэгцлэх ажлыг мөн л барьж авч байлаа. Миний хувьд Төсвийн байнгын хороон даргаар ажиллаж байхдаа зардал нэмж үзээгүй юм билээ. Дандаа л хассаар ирсэн. Одоо тэгээд Сангийн сайдын хувиар үзэж байхад төсвийн зардал дээр зоригтой реформ хийх шаардлагатай гэж бодогдож байгаа. Ийм ч учраас энэхүү 100 хоногийн хүрээнд улсын төсвийн зардлыг нэлээн эргэж шинэчилж үзээд 2019 оны төсвийг зохиох ажлыг нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлүүлсэн. Ингээд бүх төсвийг бүх байдлаас нь авч үзээд энэ нь зөв юм байна, энэ зардал дутуу олгогддог юм байна, энэ нь илүү байна гэх зэргээр бүх зардлууд дээр нарийн шинжилгээ хийгээд 2019 оны төсвийг их зөв, хэмнэлттэй аятайхан төсөл өргөн барья гэсэн бодолтой ажиллаж байна. Яагаад гэвэл сайн төсөв хийхэд цаг хугацаа, нарийн тооцоолол их ордог. Би чинь Сангийн яаман дээр 10 жилийн дараа эргэж очиж байгаа болохоор өөрчлөгдсөн зүйл их байна. Тэгэхээр улсын төсвийг зөв болгох, зардлын реформыг зөв хийх чиглэлээр ажил зохиогоод явж байна.
-“Чингис бонд”-ын 500 сая ам. долларыг “Гэрэгэ бонд” босгож дарсан. Энэ шинэ бондыг ямархуу нөхцөлтэйгээр авсан юм бол?
-Манай Засгийн газар Олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээрээс санхүүжилт босгох хэлэлцээрийг нэлээн амжилттай хийж 5.625 хувийн хүүтэй 5.5 жилийн хугацаатай 800 сая ам.долларын санхүүжилт босгосон. Уг “Гэрэгэ бонд”-ын санхүүжилт 2017 оны арваннэгдүгээр сард Монгол Улсад орж ирсэн бөгөөд 2018 оны эхэнд Чингис болон Димсам бондуудын эргэн төлөлтөд зарцуулагдсан байгаа. Ийнхүү 2017 онд Хөгжлийн банкны 580 сая ам.долларын бонд, Хятадын Ардын банктай хийсэн 15 тэрбум юанийн своп хэлцэл, 2018 оны эхээр “Чингис бонд” болон “Димсам бонд”-ын эргэн төлөлт шийдвэрлэгдсэнээр Монгол Улс 2021 он хүртэл гадаад төлбөрийн эргэн төлөлтийн дефолтын эрсдэлээс гарах нөхцөл бүрдсэн юм.
-За дэлгэрэнгүй ярилцлага өгсөн танд гялайлаа. Цаашдын тань ажилд их амжилт хүсье?
-Танай сайтын хамт олонд ч их амжилт хүсье. Бүгдээрээ хариуцсан ажилдаа эзэн болж, эх орныхоо ирээдүйн сайн сайхны төлөө идэвхтэй, ухамсартай хөдөлмөрлөцгөөе гэдгийг эцэст нь хэлэх байна.
