Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж өнөөдөр УИХ-ын гишүүд болон сэтгүүлчдийн төлөөлөлтэй уулзаж "Ухаалаг төрийн хүрээнд боловсруулж буй зарим хуулийн төслийн талаар танилцууллаа. Уг уулзалтад хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн сэтгүүлчид болон УИХ дахь нам эвслийн бүлгийн төлөөлөгчид оролцсон юм. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч өнгөрсөн есдүгээр сард "Ухаалаг төр"-ийн хүрээнд Үндэсний хэмжээний хурлыг зохион байгуулсан бөгөөд уг хурлаас дэвшүүлсэн зорилтуудыг биелүүлэхээр зарим хуулийн төслүүдийг боловсруулаад буй. Өнөөдөр болсон уулзалтын үеэр Ерөнхийлөгч дөрвөн хуулийн төслийг танилцууллаа.


 Ерөнхийлөгч бүрэн эрхийнхээ хүрээнд Сонгогдсон болон томилогдсон төрийн өндөр албан тушаалтанд хариуцлага хүлээлгэх тухай хуулийн төслийг боловсруулжээ. Энэ нь Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын гишүүдэд илүү хамааралтай хууль гэсэн үг. Гадны орнуудад төрийн өндөр албан тушаалтнууд ньөөрсдөө хариуцлагаа хүлээж албан тушаалаа өгдөг байна. Харин манайд хариуцлага хүлээх нь битгий хэл хариуцлагаас зугтах үзэгдэл газар авч байгааг Ерөнхийлөгч онцоллоо. Тиймээс дээрх хуулийн төслийг яаралтай батлах ёстой гэж Ерөнхийлөгч хэллээ. Манайд Хариуцлагын тухай бие даасан хууль гараагүй. Тиймээс Ерөнхийлөгчийн санаачилсан уг хуульд хариуцлага хүлээх этгээд нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, дэд дарга, УИХ-ын гишүүд, Монгол Улсын Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн, хууль заасны дагуу УИХ-аас томилогддог албан тушаалтан, аймаг, нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга гэсэн өндөр албан тушаалтнууд байна гэж тусгажээ.

Дээрх албан тушаалтнуудад сахилгын, улс төрийн, ёс суртахууны гэсэн хариуцлагуудыг хүлээлгэхээр хуулийн төсөлд тусгасан байна. Тухайлбал, сахилгын хариуцлагыг хууль, тогтоомж, тангараг, ёс суртахууны дүрэм зөрчсөн мөн албан үүргээ биелүүлээгүй эсвэл хангалтгүй биелүүлсэн албан тушаалтанд гаргасан зөрчлийн шинж байдлыг нь харгалзан оногдуулахаар тусгасан байна.

Харин улс төрийн хариуцлагын тухайд Үндсэн хууль, хууль ёс зүйн дүрэм зөрчсөн албан тушаалтныг албан тушаалаас огцруулах буюу эргүүлэн татах, төрийн өндөр албан тушаал эрхлэх эрхийг 2 эсвэл 4 жилийн хугацаатайгаар хязгаарлахаар тусгажээ.  Ерөнхийлөгч энэ талаар ярихдаа "Манай хуулинд хариуцлага хүлээлгэнэ гээд л хоёр өгүүлбэр биччихсэн байдаг. Хэн, яаж , ямар хариуцлага хүлээлгэх нь ойлгомжгүй байдаг. Тиймээс бүгдийг дээрх хуулиар тодорхой болгож өгсөн" гэв. 

Ёс суртахууны хариуцлага алдаж төрийн албан хаагчийн эрх үүрэг, ёс зүйд ноцтой харшилсан үйлдэл гаргах бүртээ тухайн албан тушаалтан үнэн, зөв тайлбар өгөх үүрэг хүлээх аж. Энэ нь албан тушаалтан өөрийн санаачлагаар гэм буруугаа ухамсарлах, хариуцлагаа сайн дураар хүлээх улс төрийн соёлыг төлөвшүүлэхэд түлхэц үзүүлнэ гэж үзэж байгаа аж. Өнөөдөр Монголын сонгогчид хагас эрхтэй байгааг Ерөнхийлөгч хэллээ. Тэрбээр "Яг үнэндээ сонгуулийн үеэр саналаа өгөөд, зарим нь сонгуульд санал өгөхгүй гээд оролцдоггүй. Харин сонгогдсон хүмүүс нь маргаашнаас нь бүрэн эрхтэй болдог. Тиймээс иргэдийнхээ эрхийг бүтэн болгох ёстой. Энэ хуулинд УИХ-ын гишүүнийг эргүүлэн татах  том хариуцлагын механизмыг оруулж өгч байгаа юм. Эргүүлэн татах гэдэг үг Үндсэн хуулинд ч байдаг. Ямар нөхцөлд эргүүлэн татах вэ гэдгийг тодорхой зааж өгсөн. Мэдээж гэмт хэрэг үйлдээд Дээд шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон бол хариуцлага тооцож болно. Мөн УИХ-ын нэгдсэн чуулган болон байнгын хороодын хуралдааныг гуравны нэгээс илүү буюу хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр тасласан бол тухайн гишүүнийг эргүүлэн татах асуудлыг өгөх хэрэгтэй. Мөн тойргоос сонгогдсон гишүүдэд  эргүүлэн татах боломжийг иргэдэд нь олгож байгаа" гэлээ. 

Мөн хуулийн төсөлд тусгагдсан чухал заалтуудын нэг нь дээрх төрийн өндөр албан тушаалтнуудыг буцаан татаж болох заалт юм. Тухайлбал УИХ-ын гишүүдийг  тухайн хуульд  заасан заалтын дагуу буцаан татаж болох аж. Мөн Засгийн газрын гишүүнийг  УИХ-ын хэн нэгэн гишүүн огцруулах санал өргөн барихгүй харин УИХ-ын найм болон түүнээс олон гишүүн хамтран гарын үсэг зурж байж огцруулах саналыг тавьж болохоор юм байна.

Түүнчлэн Ерөнхийлөгч уг хуулийн төслийг танилцуулах үеэрээ Засгийн газрын аль нэг сайдыг томилохдоо нам, фракцаар томилдог асуудлыг зогсоох хэрэгтэй гэсэн юм. Өөрөөр хэлбэл Ерөнхий сайд тухайн салбарын чадвартай хүмүүссэр кабинетаа бүрдүүлж байх хэрэгтэй гэдгийг хэлсэн.

Ерөнхийлөгчийн танилцуулсан дараагийн хууль бол Шилэн дансны тухай хуулийн төсөл юм. Уг хуулийн төслийг өмнө нь УИХ-аас буцаасан бөгөөд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газраас дахин өргөн барьснаар одоо УИХ-аар хэлэлцэгдэж байгаа. Шилэн дансны тухай хуулийн төсөлд тухайн байгууллагын төсөв мөнгө зарцуулалтай холбоотой бүхий л мэдээлийг байгууллагын албан ёсны вэб сайт болон мэдээллийн самбарт байршуулж байхаа тусгасан бөгөөд ингэснээр төсвийн зарцуулалт ил тод болно гэж үзэж байгаа юм.

Ерөнхийлөгч шилэн дансны нэрийг тойрч шалтаг хэлж гол агуулгаас нь бултах хандлага байгааг дуулгалаа. Тэрбээр "Хариуцлага гэдэг зүйлийг яриад, ил тод болгох гэхээр манай Засгийн газар, УИХ-ын гишүүд зугтах хандлагатай байна. УИХ-ын гишүүд ард иргэдээс сонгогдсон хүмүүс хариуцлага гэдэг зүйлийг бий болгоё гэж бодож байгаа бол хамтарч ажиллах ёстой" гэлээ. Түүнчлэн "Манай дурын дарга нар төсөв хөрөнгө хүрэхгүй байна гэх нэрийдлээр энд, тэндээс мөнгө, хандив гуйдаг, зээл бонд босгох гэж оролддог. Үүнийг зогсооно. Мөнгөний тухай шийдвэр гарч байгаа бол аймагтай нэгдсэн санд орж байж дараа нь улсын санд орж байж мөнгө шилжүүлдэг, тайлагнадаг, ил тод болгоно" гэв. Иргэд төсөв, мөнгөний мэдээллийг авч байгаа тохиолдолд дараа нь төсвийг төлөвлөхөд иргэд идэвхитэй оролцдог гэдгийг хэлж байлаа. Энэ хууль батлагдвал Монгол Улс хариуцлагатай болох чиглэл рүү том алхам хийж байгааг онцоллоо.


Ерөнхийлөгчийн "Ухаалаг төр"-ийн хүрээнд өргөн барьж буй дараагийн хууль бол Нийтийн сонсголын тухай хуулийн төсөл юм. Уг хуулийн төсөлд төрийн шийдвэр боловсруулах хэлэлцэх, батлах хэрэгжилтийг нь хянах бүхий л үйл ажиллагаанд иргэдийг оролцуулж тэдний үзэл бодлыг шийдвэр гаргах түвшинд хүргэх зорилгоор төрийн бүхий л шатны байгууллагууд иргэдтэй уулзаж байхаар тусгажээ. Өөрөөр хэлбэл тус хуулийн төсөлд хууль тогтоох, ерөнхий хяналтын, төсвийн хяналтын, томилгооны, мөрдөн шалгах, захиргааны хэм хэмжээний болон төлөвлөлтийн, орон нутгийн сонсгол гэсэн долоог төрлийн сонсгол явуулж төрийн удирдах хэрэгт иргэдийн оролцоог хангахаар тусгасан байна.


Манай улсад аливаа нэг байгууллагад тухайн байгууллагын дарга болон сайдын захирамж тушаал нь Монгол улсын хуулиас илүү хүчин төгөлдөг мөрдөгддөг.  Тиймээс төрийн захиргааны байгууллагуудыг нэгдсэн хуультай болгохын тулд Захиргааны ерөнхий хуулийн төслийг боловсруулсан байна. Түүнчлэн манай улсад Захиргааны хэргийн шүүх гэж байдаг хэрнээ уг шүүх байгууллагын мөрдөж ажиллах Захиргааны ерөнхий хууль байдаггүй байна. Засгийн газраас уг хуулийг өргөн барилгүй найман жил болж байгаа учраас ийнхүү Ерөнхийлөгч өөрөө хуулийн төсөл боловсруулан өргөн барихаар болжээ.