ГАЛЗУУРСАН “БУМБА” НУУД

…Монголын нийгмийн ѳнѳѳгийн тѳрхийг ажих аваас “Бурхангүй газрын бумба галзуурна” гэдэг хэлц үг санаанд буугаад байх. Гажуудсан нийгмийн тогтолцоо дээр галзуу солиотой мэт хүмүүс шийдвэр гаргах гэж адгаж, ичих булчирхайгүй эрээ цээрээгүй хашгиралдаж, үнэнийг хаа нэгтээ нууж, олон нийтийг, дээр нь хар бэхээр юу ч гэж бичиж болох “цагаан цаас” хэмээн басамжилж хандах нь хэрээс хэтэрлээ.

*Галзуурсан улстѳрчид

“60 тэрбумын хэрэг”ийн талаарх олон олон бичлэгүүдийг харьцуулж зѳндѳѳ үзлээ. Монголын улс тѳрийн шийдвэр гаргах эрх мэдэлд ямар мунхаг харанхуй, соёлгүй бүдүүлэг, мэдлэггүй тэнэг, галзуу солиотой сэтгэлгээтэй, үнэнч сэтгэлгүй шуналтай хүмүүсээр дүүрээ вэ? “Эвлүүлэг”, “эвлүүлэг биш” гэх маргаандаа ч биш, ерѳѳсѳѳ л Монголын улстѳр дэх олон жил дамжиж ирсэн заваарлын илрэл. Ѳчүүхэн шуналыг бага дээр нь дараагүйгээс, эрээ цээрээгүй ѳсѳж томорсоор “бирд” болж байгаагийн жишээ. Дарж чадаагүй шуналынхаа гайгаар ѳнѳѳдѳр ил болж олны ѳмнѳ шившиг болж байгаа нь М.Энхболд, Ц.Сандуй, А.Ганбаатар нар болохоос эдний хэрийн новшнууд улстѳрд зѳндѳѳ байгаа. 27 жил улстѳрийг заваан тогоо болгон ѳѳрсдѳѳ хутгалдчихаад, ѳнѳѳдѳр “Муур багш”- ийн “дүр эсгэж” суугаа нѳхдүүдээс ч хариуцлага асуух ёстой. Монголын улстѳр зѳнѳж хѳгширчээ. Хэзээ ч ѳѳрчлѳгдѳхгүй тэднийг улстѳрѳѳс зайлуулж , намуудыг ч нийгмийг ч бүхэлд нь цэвэрлэн шинэчлэхгүй бол бид цааш явах аргагүй болж байна.

-Нэгэнт ил тод болж байгаа “60 тэрбумын хэрэг”т холбоотой хүмүүсийг хуулийн дагуу шалгаж, хэрвээ нотлогдох аваас “Монголын Тѳрийн эрхийг хууль бусаар авах оролдлого”ынх нь тѳлѳѳ хуулийн хариуцлага хүлээлгэж, хууль бусаар олсон хѳрѳнгѳ мѳнгийг нь хурааж улсад авах ёстой. Хэн нэгэнд хариуцлага хүлээлгэхдээ хулгайлж завшсан хѳрѳнгийг нь хуулийн дагуу нотолж хурааж авдаггүйгээс, шоронгоос гарч ирээд “хаданд гардаг” завшигчид олон бий. Монголын улстѳрийг ашиг олдог бизнес хэмээн тооцдог хүмүүс хэт олширсноос л, мэдсээр атлаа тэднийг сонгож байдаг бид ѳѳрсдѳѳ зовсоор буй. Тѳрд бурхан байхгүй аваас бумбанууд галзуурдгийн гайг бид ѳѳрсдѳѳ л амсаж байна шүү дээ.

*Галзуурсан орон “Нутгийн зѳвлѳл”-ийнхѳн

-Наадам болохоор гэнэт гарч ирээд “Улсын цол” авсан нутгийн бѳхѳѳ “Нутгийн уул усаа баярлуулав” хэмээн магтаж, үнэтэй машин байр бэлэглэдэг “Нутгийн зѳвлѳл” хэмээх нѳхдүүд аймаг бүрт байдаг. Найраатай болон найраагүй цол авсан бѳхчүүдээ орон нутагтаа “бэсрэг Ерѳнхийлэгч”-ийн хэмжээнд угтан хүндэт харуул жагсаан хэдэн цэрэг цагдаагаа парад алхуулан, нутгийн иргэдээр “Уухай”- луулан, бэлгийн далай үерлүүлнэ. Сумын ойн баяраа тэмдэглэхдээ дуураймал “Есѳн хѳт цагаан туг”- аа морин дээр залж яваад үргэсэн морьддоо чирэгдэн мѳнѳѳх “Есѳн хѳлт цагаан туг” нь ѳѳрсѳдтэй нь хамт талаар нэг тарж унахыг нүүрномоор үзэв. Ёслол хүндэтгэлд хэмжээ хязгаар гэж үгүй болж, орон нутгийн жижиг дарганцарууд “Бурхангүй газар бумба галзууруулан”, “хѳгѳѳ хѳлдѳѳ чирцгээнэ”. Tѳрийн хэмжээний ёслол хүндэтгэлийн арга хэмжээнд хэмжээ хязгаар тогтоон журамлах цаг болжээ.

Бизнесмэнүүд голдуу даргатай, садан голдуу гишүүдтэй “Нутгийн зѳвлѳл” ийнхэн орон нутгийн хѳгжил, оюун ухааны үнэлэмжийн талаар огт мэдэхгүй бас сонирхохгүй. Наадам цагаан сараар нутгийн хэдэн иргэдийн сэтгэлийг цѳстэй нь хамтад хѳѳрѳгдѳн, алсдаа улстѳрд орох “нүхээ малтана”. Найраатай найраагүй цол авсан бѳхчүүдийг авсан цолоо 3 жилийн дотор батлаагүй тохиолдолд хүчингүй болгох дүрэм гаргахгүй бол тив, дэлхийн аваргуудаас ч илүү таахалзсан “бумба”-нууд олшрох нээ.

*Галзуурсан сошиалынхан

-Хэн нэгнийг магтан мандуулж, мохоон сѳхрѳѳж, эсвэл галзууруулж чаддаг сошиал ертѳнцѳд бид ихэнхи цагаа ѳнгѳрѳѳж буй. Санамсаргүйгээр аалигүйтээд, эсвэл марзганаад хийсэн шууд бичлэгүүдийг хѳѳргѳн дэвэргэсээр эзнийг нь “галзууруулдаг” жишээ нь Осоржамаа хэмээх залуу. Эрүүл бишээр маяглаж, эцэстээ хэнээс юуг ч хамаагүй шаардаж, ичих эмээхээ мэдэхээ больтол нь хѳѳргѳн дэвэргэж, түүнийг нь шоолж тохуурхаж бах таваа хангах нь хэнд хэрэгтэй юм бол? Нийгэм дэх энэ гаж үзэгдлийн гайгаар хичнээн олон залуус “ичих” гэдгийг мартаж сошиал орон зайд маяглан аяглах нь “Бурхангүй газрын бумба галзуурах” мэт. Хүн сэтгэлгээний болон ёс зүйн хэм хэмжээгээ алдаад ирэхээрээ адгуусан тѳрѳл рүүгээ ойртож очдгийн олон олон жишээг бид харцгааж буй.

-Хэн нэгний гаргаж буй мунхаг бүдүүлэг араншинг бид зүгээр л тоохгүй орхичихвол тэд яах ч үгүй. Их л удахдаа хэд оролдож үзээд хэн ч тоохгүй болохоор уйдаад л орхичихно. Хѳѳргѳж дэвэргээд олны анхааралд ѳртүүлээд ирэхээр тэд хяналтаа алдаж эхэлнэ. Хэдийгээр шоолж инээлдээд байх авч яг үнэндээ энэ бол толинд тусах бидний тусгал мѳн. Бусад хумуус ч биднийг нийтлэг ингэж үнэлэн, аажимдаа энэ байдалдаа ѳѳрсдѳѳ ч дасч мэдэх юм. Яг үнэндээ түрийвчээрээ даллаад их мѳнгѳ олно гэж биднийг ятгаад, “хэдэн малынхаа буянд жаргаж суугаа” тэр авгайг бид л ѳѳрсдѳѳ гаргаж ирсэн юм шүү дээ.

…Бүх зүйл ѳѳрийн хэм хэмжээтэй, бас ёс зүйтэй байдаг. Энэ хэм хэмжээ саваа халиад ирэхээр л утга учраа алдаж, ѳѳрийгѳѳ ч, бусдыг ч эвгүй байдалд оруулна. Хүндлэх ах зах, сахих ёс зүй, үнэлэх үнэлэмж байдаг болохоор л “Бурхангүй газрын бумба галзуурна” гэдэг хэллэгээр хэм хэмжээг сануулсан хэрэг. Бид бүх зүйлсийг эргэцүүлээд харах цаг болжээ. Монголчууд бидний бүх зүйлс байх байрандаа, бас хэм хэмжээндээ байвал юутай сайн сан.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүд Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбатыг огцруулах санал гаргаад байгаа билээ. Тэдгээр гишүүдийн нэг нь Ц.Гарамжав. Тэрбээр энэ асуудлаар дараах байр суурийг илэрхийллээ.

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн зарим гишүүн одоогийн Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь огцрох ёстой гэж үзэж гарын үсэг цуглуулсан билээ. МАН-ын бүлгийн 65 гишүүний 33 нь энэ үйл явцыг дэмжиж байгаа талаар талаарх мэдээлэл байсан ч Засгийн газрыг огцруулах бичигт УИХ-ын 30 гишүүн гарын үсгээ зурсан гэдгийг дөнгөж сая Т.Аюурсайхан мэдэгдлээ.





Тэрбээр “УИХ-ын гишүүд албан ёсоор Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбатыг огцруулах санал тавьж байна. Ж.Эрдэнэбат Анх томилогдсон цагаасаа хэд хэдэн хууль зөрчсөн. Үйл ажиллагаа нь Монгол Улсын нийт ард түмний эрх ашигт нийцээгүй. Цөөн хэдэн хүний эрх ашгийг хамгаалсан. Алдаа, эргэж буцсан шийдвэрүүд их гаргасан. Өнгөрсөн Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар монголын ард түмэн Засгийн газрын үйл ажиллагаанд дүнгээ тавьсан. Тиймээс бид огцруулах санал гаргаж албан ёсоор тавьж байна. Одоогоор УИХ-ын дарга М. Энхболд байхгүй байна. Тиймээс бид УИх-ын дэд дарга Я.Санжмятавд саналаа өгнө. УИХ-ын 30 гишүүн гарын үсгээ зурсан. Мөн нэлээд олон гишүүн бидний байр суурийг дэмжиж байгаа” гэлээ.

МАН-ын бүлгийн 65 гишүүний 33 нь энэ үйл явцыг дэмжиж байгаа талаар талаарх мэдээлэл байсан ч Засгийн газрыг огцруулах бичигт

Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ суманд өчигдөр шөнө дундаас хойш орсон нойтон орж байгаа тухай бид мэдээлсэн.

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн зарим гишүүн одоогийн Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь огцрох ёстой гэж үзэж гарын үсэг цуглуулсан билээ. МАН-ын бүлгийн 65 гишүүний

2017 он гарсаар улсын хэмжээнд иргэдийн санамсар болгоомжгүй байдлаас шалтгаалан усны ослын золгүй тохиолдол 16 аймгийн 51 сум, нийслэлийн 4 дүүрэгт нийт 74 удаа гарчээ. Гол усны золгүй тохиолдлын улмаас 91 хүн амь насаа алдсан бол үүний 13 нь бага насны хүүхэд байгаа юм.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат манай улсад айлчлал хийж буй ОХУ-ын Гадаад хэргийн орлогч сайд Игорь Владимирович Моргуловыг хүлээн авч уулзлаа. Ерөнхий сайд, манай улсад энэ жил зуншлага тааруу, ихэнх нутагт гантай байгаагаас ургац алдах эрсдэлтэй байна. Иймд ОХУ-аас өвс, тэжээл худалдан авахаар ярилцаж тохирч байгаа.

Хөвсгөл аймаг сүүлийн өдрүүдэд гэнэтийн хүчтэй усархаг аадар бороо, мөндөр орж хүн, мал эрсдэх тохиолдол гарсан байна.

Өнгөрсөн жил зам тээврийн осолд 4800 хүүхэд өртжээ

УИХ-ын гишүүн Д.Хаянхярваа: Засгийн газар муу ажиллаж байна гээд Т.Аюурсайхан гишүүний бланк дээр 20 орчим гишүүн гарын үсэг зурсан гэж сонссон. Гишүүд гарын үсэг зурах нь тэдний эрх. Гэсэн ч энэ хүмүүсээс ард түмэн “Та нар улс төрийн тогтвортой байдлыг хадгална гэсэн. Хадгалж чадаж байна уу” гэж асууна. Хоёрдугаарт, засаг төр үнэхээр муу ажиллаж байна. Үнэхээр ажил албан тушаалын төлөө яваагүй гэж байгаа бол “Бид Засгийн газрын бүтцэд орж ажиллахгүй” гэж өөрсдөө хэлэх байх. Манай залуус шударга ёсны тухай их ярьж байна. Бид сонгуульд өрсөлдөж явахдаа Хөгжлийн банкны хулгай луйврын тухай, төмөр замын 250 сая ам.долларын тухай, одоогийн Ерөнхийлөгчийн туслах зөвлөх байгаад гэмт хэрэгт холбогдоод оргон зайлсан хүмүүсийн тухай, мөн энэ хүний 30-40 лиценз болоод оффшор дансны тухай нийгэмд хангалттай ярьсан. Одоо энэ бүхэн яасан бэ. Энэ худал хуурмаг байсан бид л 60 тэрбумын хэрэгтэнгүүд гарцаагүй мөн гэж өөрөө өөрсдийгөө хуулийнхнаас урьдаж илчилсэн пялдагууд болж байгаа нь инээдтэй байгаа биз дээ.

Одоогийн Ерөнхийлөгчийн болоод өмнөх Засгийн газрын үеийн хууль бус үйлдлийн тухай айгаад ч юм уу зулгуйдаад ч юм уу ярьдаггүй юм аа гэхэд албан тушаалын төлөө төрөөрөө бүү оролд гэж хүсмээр байна. Гарын үсэг зурсан хүмүүсийн ард ямар нэгэн эрх ашиг байхгүй гэх баталгаа байна уу. Гадаад орчинд бид улс төрийн тогтвортой байдлаа хадгалж чадахгүй бол манай эдийн засаг 5.3 хувийн өсөлттэй байгаа ч маш эмзэг байгаа гэдгийг мартаж болохгүй. ОУВС-д улс төрийн тогтвортой байдлаа хадгалж чадна гээд амалчихсан ийм эмзэг эдийн засагтай энэ үед дэндүү хариуцлагагүй зүйл болж байна даа. Засгийн газрын зарим нэг гишүүнд хариуцлага тооцож болно. Үүнийг хүлээн зөвшөөрнө. Түрүүчээс нь хариуцлага тооцоод явж байгаа.

Улс төрийн тогтвортой байдал ард түмний амьдралын баталгаа юм. Манай намд 65 суудал өгч ард түмэн амьдралынхаа баталгааг даатгаад өгч байхад бидний байж байгаа царай иймэрхүү байвал ямар нөхцөл үүсэх вэ гэдгийг би мэдэж байна. Гашуун ч гэсэн бид АН-ын алдааг давтаж болохгүй. Сургамж авах ёстой.

...МАН одоо л шинэчлэгдэхгүй бол орондоо олзлолдон булаалдсаар амь тавих хэрэг үү, яасан ч аймаар шунал тачаал билээ дээ, үхэж дуусдаг. Өчнөөн жил ноёрхсон намуудад хоёрхон хүн босоогоороо үлдсэн нь харин ч чамлалттай байна...

УИХ-ын дарга М.Энхболд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялагдал хүлээснээс болж намыхан нь хагаралд хүрээд буй. Энэ нь эхэндээ зөвхөн удирдлагын хэмжээнд байсан ч “60 тэрбум”-ын хэргээс болж, нийслэлийн МАН-даа хүртэл халдаж, У.Хүрэлсүхийг тагнаж, чагнасан хэрэг гал дээр тос нэмж, Засгийн газраа хүртэл унагах дээрээ тулаад байгаа.

Өнөөдөр чөлөөт бөхийн ДАШТ Францын нийслэл Парис хотноо эхэлж байна. Монголын цагаар 16:00 цагт эмэгтэйчүүдийн 55кг, 58кг, 63кг, 75 кг жингийн барилдаанаар эхлэнэ. Манай улсаас дараах дөрвөн тамирчин зодоглоно.

Завхан аймаг энэ жил аймгийн хэмжээнд үр тариа 812 га, үүнээс 732 га-д улаан буудай, 80 га-д хөх тариа, тэжээлийн ургамал 697,5 га-д, төмс 236,8 га-д, хүнсний ногоо 117,0 га-д тус тус тариалжээ. Үүнээс 812 га-д үр тариа тариалснаас 100 га талбай ургац алджээ.Мөн 80 га талбай нь тэжээлд шилжсэн, малын тэжээл 697,5 га-д тариалснаас 51,4 га талбай ургац алдсан ба үлдсэн 649,1 га-гаас урьдчилсан төлөв байдлаар /ургац 13 цн/га/ нийт 837,9 тн тэжээл хураан авахаар байна. 2017 оны ургацын урьдчилсан балансаар үр тариа 632 тн үүнээс улаан буудай 632 тн / ургац 10 цн,га/, ногоон тэжээл 837.9 тн, төмс 2138.1 тн, хүнсний ногоо 1099 тн-ыг тус тус хураан авах урьдчилсан төлөв гарсан байна.

Түүнчлэн Асгат, Тэс суманд үр тариа тариалах чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа “Баяндарь” ХХК 900 га, “Шинэ тэс” ХХК 500 га нийт 1400 га-д уриншийн боловсруулалтыг хийх гэж байна. Өнөөдрийн байдлаар аймгийн хэмжээнд 12000 м2 талбай бүхий хоёр үтрэм, 5002 тн багтаамжтай 226 зоорь ашиглагддаг.

Тиймээс намрын ургац хураалт, хадланд ажиллах техникийн бэлэн байдлыг эртнээс сайтар хангах, засвар үйлчилгээг чанартай хийх, 2017 оны ургацын урьдчилсан балансыг таримлын төрлөөр гаргах, үтрэм, зоорь агуулахыг ургац хүлээн авахад бэлтгэж ариутгах арга хэмжээг ч мөн хийж байгаа ажээ. Дашрамд газар тариалангийн үйлдвэрлэл эрхэлдэг иргэдийн тоо 2017 онд 1376, аж ахуйн нэгжийн тоо 94 болж өнгөрсөн жилээс өссөн дүнтэй байгаа нь сайшаалтай хэмээн аймгийн ЗДТГ-аас мэдээллээ.

Е баримт сугалааны долдугаар сарын ээлжит тохирол өчигдөр явагдсан юм. Энэ удаагийн тохиролд 2017 оны долдугаар сарын 1-31-ний өдрийн хооронд худалдан авалт хийж, бүртгүүлсэн НӨАТ-ын баримт хамрагджээ.

Сугалаагаар 20 мянган төгрөгийн азтан 11 371, 100 мянган төгрөгийн азтан 1187, 500 мянган төгрөгийн азтан 96, дөрвөн сая төгрөгийн азтан 11 тодорсон бол 20 сая төгрөгийн азтан тодроогүй байна. Энэ удаагийн сугалааны тохирлоор нийт 12 665 хүн азтан болжээ.

Харин 400 сая төгрөгийн супер азтан тодроогүй байна.

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан өнөөдөр 15.00 цагт Засгийн газрын хуралдааны танхимд болно. Энэ өдрийн хуралдаанаар соёлын өвийг тойрсон асуудлуудыг хэлэлцэн, шийдвэр гаргах юм байна.

МАН-ын Бага хурлын гишүүн, УИХ-ын гишүүн Т.Аюурсайхан “УИХ дахь МАН-ын бүлгийн нэр бүхий гишүүд

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат манай улсад айлчлал хийж буй ОХУ-ын Гадаад хэргийн орлогч сайд Игорь Владимирович Моргуловыг хүлээн авч уулзлаа.

Ерөнхий сайд, манай улсад энэ жил зуншлага тааруу, ихэнх нутагт гантай байгаагаас ургац алдах эрсдэлтэй байна. Иймд ОХУ-аас өвс, тэжээл худалдан авахаар ярилцаж тохирч байгаа. Мөн боловсруулсан мах болон үржлийн мал экспортлох талаар ярилцаж байна. Эдгээр шийдвэрийг болон Петербургийн олон улсын эдийн засгийн чуулга уулзалтын зарим тохироог Владивосток хотноо ирэх есдүгээр сард болох Дорнын эдийн засгийн чуулга уулзалтын үеэр эцэслэж, бодит ажил хэрэг болгох бэлтгэлийг Засгийн газрын түвшинд хангалаа. Энэ ажилд дэмжлэг үзүүлж ажиллаж байгаа ОХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд талархал илэрхийлье гэлээ.

Монгол, Оросын харилцааны чухал хэсэг бол бүс нутаг, хил орчмын хамтын ажиллагаа юм. Хоёр улсын нийт худалдааны 70 хувийг бүс нутаг хоорондын худалдаа эзэлдэг. Иймээс хил орчмын яармаг худалдааг зохион байгуулахад хоёр талын төр, засгаас дэмжлэг үзүүлэх нь чухал гэдгийг ч Ерөнхий сайд тэмдэглэж байлаа.

Хоёр орны худалдааны эргэлт сүүлийн хоёр жил дараалан буурч байсан ч энэ оны эхний хагас жилд худалдаа эргэлт өсөж байгаа гэдгийг орлогч сайд дурдаад Монгол Улс, Евразийн Эдийн засгийн холбоо хооронд Чөлөөт худалдааны хэлэлцээр байгуулах боломжийг судлах ажлын хэсгийг байгуулах асуудалд анхаарч ажиллахаа илэрхийллээ.

Мөн Монгол Улсын Ерөнхий сайдын ОХУ-д хийх айлчлалыг энэ ондоо багтааж хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байгааг оросын тал тэмдэглэв гэж Засгийн газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээллээ.

...Ц.Сандуй даргын дэмжлэг, зүтгэлээр өнөөдрийн албан тушаал, эрх мэдэлд хүрсэн нэр бүхий НИТХ-ын төлөөлөгчид Ц.Сандуй даргаа хамгаалсаар байна. “Гал руу ч орохоос” буцахгүй тойрон хүрээлэгчидээр багаа бүрдүүлсэнтэй холбон тайлбарлаж байна...